ΜΠΕΡΝΑΝΤΟ ΜΠΕΡΤΟΛΟΥΤΣΙ: Η ζωή, η πολιτική το σινεμά

(Από την ΕΠΟΧΗ, 2/12/2018)

Η ζωή, η πολιτική το σινεμά

Του Στράτου Κερσανίδη

«Το να κάνεις ταινίες σημαίνει να ενδιαφέρεσαι για τη ζωή και το να ενδιαφέρεσαι για τη ζωή είναι πολιτική πράξη». Έτσι ακριβώς έζησε ο Μπερνάντο Μπερτολούτι, ο οποίος πέθανε την περασμένη Δευτέρα σε ηλικία 77 ετών.

Ο μαέστρος του σινεμά, ο άνθρωπος που με τις ταινίες του διείσδυσε στη ψυχοσύνθεση και τα πάθη των ηρώων του σε μια προσπάθεια θα ανιχνεύσει μέσα από αυτούς την κοινωνική και πολιτική κατάσταση και το πώς το προσωπικό μπορεί να είναι πολιτικό αλλά και το αντίθετο.

Στην ερώτηση για τις πιο γνωστές ταινίες του, εάν εξαιρέσουμε το μνημειώδες και εμβληματικό «1900» (Α’  και Β΄ μέρος, 1976), το οποίο μαζί με το «Στάλκερ», του Αντρέι Ταρκόφσκι, κατά τη γνώμη μου τοποθετούνται στην κορυφή του παγκόσμιου σινεμά, οι απαντήσεις είναι πάνω-κάτω αναμενόμενες. Φυσικά «Ο τελευταίος αυτοκράτορας» (1987), με τα 9 Όσκαρ, χωρίς αμφιβολία το «Τσάι στα Σαχάρα» (1990), με θέμα τον έρωτα, την απώλεια και τις πολιτιστικές διαφορές και οπωσδήποτε «Το τελευταίο ταγκό στο Παρίσι» (1972), κυρίως (και αδίκως) για το ‘σκάνδαλο’ που προκλήθηκε γύρω από την επίμαχη ερωτική σκηνή του Μάρλον Μπράντο και της Μαρίας Σνάιντερ.

Νομίζω όμως πως έτσι αδικούμε τις τρεις προηγούμενες ταινίες του, στις οποίες αξίζει να αναφερθούμε.

«Πριν από την επανάσταση»

Το 1964, ο Μπερτολούτσι ήταν 24 ετών. Με όλη εκείνη την ορμή της νιότης η οποία σε φέρνει έτοιμο να αναμετρηθείς με τα πάντα, να αμφισβητήσεις, να ανατρέψεις. Έτσι ακριβώς ένιωθε όταν σκηνοθέτησε τη δεύτερη ταινία του, «Πριν από την επανάσταση». Ο Φαμπρίτσιο, ο ήρωάς του, είναι ένας νεαρός ο οποίος, όπως και ο ίδιος αναζητούσε τον προσανατολισμό του. Το αίμα του έβραζε, αμφισβητούσε τις κοινωνικέ δομές, έβλεπε την αδικία, ήθελε να αλλάξει τα πάντα αυτό όμως προϋπέθετε ρήξη με την αστική του καταγωγή, με τις καταβολές του, ακόμη και με την οικογένειά του.

Ο Φαμπρίτσιο παλεύει με τον εαυτό του, οι χυμοί της νιότης μέσα του τον σπρώχνουν προς τον έρωτα, τη δραπέτευση, την περιπέτεια. Ο Μπερτολούτσι αυτοβιογραφείται. Ο Φαμπρίτσιο είναι ο ίδιος και μαζί ολόκληρη εκείνη η γενιά η οποία έζησε με την προσδοκία της επανάστασης, που την άκουγε να έρχεται αλλά δεν την είδε ποτέ. Μια ταινία η οποία αφουγκράζεται τα όσα θα συμβούν λίγα χρόνια αργότερα, το 1968, όταν τα οδοφράγματα θα στηθούν στο Παρίσι. Με την ταινία αυτή, ο Μπερτολούτσι, όπως έχει πει: «έπρεπε να ξεκαθαρίσω τους λογαριασμούς μου μ’ όλο εκείνο το βαρύ αυτοβιογραφικό φορτίο που πρέπει να ξεφορτωθείς, αν θέλεις να πας μπροστά».

«Η στρατηγική της αράχνης»

Έξι χρόνια μετά, το 1970, θα ακολουθήσει «Η στρατηγική της αράχνης». Μια από τις σημαντικότερες αλλά λιγότερο γνωστές ταινίες του. Θέμα της ταινίας είναι ο Φασισμός και ολόκληρη εκείνη η σκοτεινή εποχή στην ιταλική Ιστορία. Το 1969, ένας νέος φτάνει σε μια μικρή πόλη στη Βόρεια Ιταλία. Στην ίδια εκείνη πόλη όπου ένας φασίστας είχε δολοφονήσει τον πατέρα του, ο οποίος προετοίμαζε απόπειρα εναντίον του Μουσολίνι. Ο νεαρός προσπαθεί να ανακαλύψει τους ενόχους, θέλει να μάθει την αλήθεια. Μια αλήθεια όμως που δε θα μπορέσει ποτέ να αποκαλύψει.

Εδώ ο ήρωάς του έρχεται αντιμέτωπος με τις υπαρξιακές του αναζητήσεις οι οποίες συνδέονται με τα στίγματα που έχει αφήσει η Ιστορία στη ζωή του.

Η ταινία είναι μια ελεύθερη μεταφορά της νουβέλας «Θέμα του προδότη και του ήρωα», του Χόρχε Λουίς Μπόρχες.

«Ο κονφορμίστας»

Την ίδια χρονιά σκηνοθετεί και τον «Κονφορμίστα», ταινία η οποία μαζί με τη «Στρατηγική της αράχνης», αποτελούν ένα άτυπο δίπτυχο στο οποίο ο ήρωας αναζητά απαντήσεις για να αντιμετωπίσει το ψυχικό του τραύμα.

Κάπως έτσι και ο Μαρτσέλο Κλερίτσι, γραφειοκράτης και γόνος μεγαλοαστικής οικογένειας, κουβαλά ένα τραύμα σεξουαλικής κακοποίησης από τα παιδικά του χρόνια. Στην αγωνία του να δημιουργήσει μια φυσιολογική (;) ζωή, δέχεται να ενταχθεί στο Φασιστικό Κόμμα και να συνεργαστεί με τη μυστική αστυνομία του Μουσολίνι. Και όχι μόνο να συνεργαστεί αλλά και να δολοφονήσει έναν άνδρα.

Εδώ ο Μπερνάντο Μπερτολούτσι εξετάζει με τρόπο καθαρό τη μαζική ψυχολογία του φασισμού. Το πώς μια ‘ιδεολογία’ μίσους μπορεί να γοητεύσει ή να παρασύρει, ανθρώπους ευάλωτους, χωρίς αντιστάσεις άρα έτοιμους να περάσουν στην απέναντι πλευρά.

Η ταινία είναι βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Αλμπέρτο Μοράβια.

Τη φιλμογραφία του Μπερνάντο Μπερτολούτσι συμπληρώνουν κι άλλες σημαντικές ταινίες, όπως «Βίαιος θάνατος» (1962) «Το φεγγάρι» (1979), «Ο Μικρός Βούδας» (1993), «Κλεμμένη ομορφιά» (1996), «Η πολιορκία μιας γυναίκας» (1998), «Οι ονειροπόλοι» (2003), «Εγώ κι εσύ» (2012).

Το σινεμά του Μπαρτολούτσι Μπερτολούτσι αναλύει τις κοινωνικές συνθήκες και τις πολιτικές προεκτάσεις τους παίρνοντας σαφή θέση. Μαρξιστής ο ίδιος αλλά και άθεος, ασκεί δριμεία κριτική στη μεγαλοαστική τάξη αλλά και τις μικροαστικές εμμονές και την κοινωνική υποκρισία. Γι’ αυτό και το ερωτικό στοιχείο παίζει σημαντικό ρόλο στο έργο του, μέσω ενός σκανδαλώδους και συχνά προκλητικού ερωτισμού.

Λυρικός, αισθαντικός και τολμηρός, ο Μπερνάντο Μπερτολούτσι στιγμάτισε με τις εικόνες του μιας ολόκληρη εποχή φια τον ιταλικό, τον ευρωπαϊκό και τον παγκόσμιο κινηματογράφο, με τις πρωτοπόρες ταινίες του τις οποίες άφησε παρακαταθήκη στις επόμενες γενιές.

strakersan@gmail.com

https://kersanidis.wordpress.com

 

 

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s