Γιώργος Ζιάκας: Ταξίδι στο χώρο και το χρόνο

Εισήγηση στην παρουσίαση του βιβλίου «Γιώργος Ζιάκας» Θέατρο-Κινηματογράφος-Ζωγραφική» των εκδόσεων Θεμέλιο, η οποία έγινε στο πλαίσιο της 14ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, την Παρασκευή 12 Μαΐου 2017.

Θα προσπαθήσω να πω κι εγώ δυο λόγια για αυτό το μνημειώδες εκδοτικό επίτευγμα στο έργο του εικαστικού Γιώργου Ζιάκα.

Όταν που έγινε η ευγενική και τιμητική πρόσκληση να βρίσκομαι ανάμεσα στους παρουσιαστές του λευκώματος, ένιωσα μια ιδιαίτερη συγκίνηση αρχικά επειδή πίσω από την έκδοση βρίσκονται οι εκδόσεις Θεμέλιο. Εκδόσεις που κάποτε ήταν συνώνυμες με τις ιδεολογικές μας αναζητήσεις στα χρόνια μετά τη μεταπολίτευση, συνδεδεμένες με τη  μυθική μορφή του Μίμη Δεσποτίδη.

Στη συνέχεια σκέφτηκα αν θα έπρεπε να επικεντρωθώ στο ίδιο το βιβλίο ή στο πρόσωπο για το οποίο έχει γραφτεί. Όταν το ξεφύλλισμα και είδα. πώς είναι χωρισμένο το πλούσιο υλικό του κατάλαβα πως η δική μου θέση στην παρουσίαση ήταν να περιοριστώ στα του κινηματογράφου. Κι έτσι θα επιχειρήσω να πω δυο λόγια, οπωσδήποτε φτωχά μπροστά στο τεράστιο καλλιτεχνικό έργο του Ζιάκα.

Η προσφορά του Γιώργου Ζιάκα στον κινηματογράφο ίσως να μην μπορεί να συγκριθεί ποσοτικά με την τεράστια προσφορά του προς το θέατρο αλλά δεν παύει να είναι εξίσου σημαντική.

Η πρώτη του επαφή με το σινεμά ήταν ως ενδυματολόγος στους «Προστάτες» του αείμνηστου Παύλου Τάσσιου, το 1973, κοινωνική ταινία η οποία δυστυχώς δε γνώρισε την επιτυχία που θα της άξιζε. Είχε όμως ήδη μια προηγούμενη πορεία στο χώρο του θεάτρου.

Από αριστερά: Στράτος Κερσανίδης, Πόλυ Κρημνιώτη, Βουβούλα Σκούρα και Γιάννης Ρήγας.

Το 1975, συνεργάστηκε με τον Γιάννη Σμαραγδή στο «Κελλί μηδέν» (η ταινία πρωτοπροβλήθηκε το 1978) , μια ασπρόμαυρη ταινία για τον αντιδικτατορικό αγώνα βασισμένη στα ημερολόγιο του Αναστάσιου Μήνη, ‘111 μέρες στην ΕΣΑ’ και το βιβλίο ‘Ανθρωποφύλακες’ του Περικλή Κοροβέση.

Εδώ να σημειώσω πως την ίδια χρονιά προβλήθηκε ο εμβληματικός «Θίασος» του Θόδωρου Αγγελόπουλου, με το οποίο έμελλε να συνεργαστεί ο Γιώργος Ζιάκας, ήδη από την επόμενη ταινία του, του «Κυνηγούς», δύο χρόνια μετά. . Μια συνεργασία η οποία συνεχίστηκε για έξι ακόμη ταινίες, περιλαμβανόμενης και της «Άλλης θάλασσας», που έμεινε ανολοκλήρωτη λόγω του τραγικού θανάτου του σκηνοθέτη πριν από 5 χρόνια, το 2012.

Κατά μία ευτυχή σύμπτωση έτυχε να δω την περασμένη Δευτέρα στην τηλεόραση του «Κυνηγούς». Έχοντας ήδη κατά νου τη σημερινή παρουσίαση, ξαναείδα την ταινία κάνοντας κάτι που ποτέ δεν είχα επιχειρήσει ποτέ στο παρελθόν. Άρχισα να παρατηρώ τα κοστούμια που είχε σχεδιάσει ο Γιώργος Ζιάκας. Έτσι κατέληξα στο συμπέρασμα πως τα κουστούμια και τα σκηνικά, δεν αποτελούν δευτερεύων στοιχείο σε μια κινηματογραφική παραγωγή, αλλά συχνά μπορεί να πρωταγωνιστούν.

Παρατηρούσα, λοιπό, τα ρούχα των χαρακτήρων στους «Κυνηγούς», αυτά με τα οποία τους είχε ντύσει ο Γιώργος Ζιάκας. Εκτός από το ό,τι ήταν απόλυτα ταιριαστά στο χώρο και το χρόνο –και ο χρόνος στην ταινία αυτή είναι περίεργος καθώς ξεκινά από τον εμφύλιο και καταλήγει στη δικτατορία, όχι με γραμμικό τρόπο- ήταν και απόλυτα ταιριαστά στους χαρακτήρες. Δεν πήρε, δηλαδή έναν ήρωα και τον έντυσε με ρούχα της εποχής, αλλά με ρούχα που ήταν σαν να είχε γεννηθεί με αυτά, σα να μην μπορείς να τον φανταστείς με άλλα. Αυτός είναι, παρ’ τον, πρόσωπο, σωματότυπος, κινήσεις, συμπεριφορά, χαρακτήρας, ενδυμασία. Όλα ένα αδιαίρετο σύνολο.

Κι αυτό είναι το πολύ σημαντικό έργο των ανθρώπων οι οποίοι σχεδιάζουν τα κουστούμια. Είναι δημιουργοί, εμπνέονται, δεν είναι απλοί κατασκευαστές.

Νομίζω, λοιπόν, πως ο Βαγγέλης Καζάν ο οποίος βραβεύτηκε για την ερμηνεία του στη Θεσσαλονίκη το 1978 στη «Χρυσομαλλούσα», πρώτη ταινία του Τώνη Λυκουρέση, οφείλει πολλά, εκτός φυσικά από το αδιαμφισβήτητο ταλέντο του, και στα ρούχα με τα οποία τον έντυσε ο Ζιάκας. Όπως και ο Λυκουρέσης του οφείλει, για το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη, το οποίο κέρδισε.

Αφού το 1979, συνεργάστηκε με το Δημήτρη Μαυρίκιο, στο «Δρόμο του Λαμόρε», το 1980, συνάντησε ξανά το Θόδωρο Αγγελόπουλο στο «Μεγαλέξαντρο». Μόνο και μόνο αν φέρουμε στη μνήμη μας τον Όμερο Αντονούτσι και το πώς ανέδειξε τον χαρακτήρα του η ενδυματολογική επιλογή του Γιώργου Ζιάκα, τότε θα θεωρήσουμε απόλυτα σωστό το βραβείο ενδυματολογίας που κέρδισε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.

Συνεργαζόμενος με τον Αγγελόπουλο κέρδισε ακόμη ένα βραβείο. Αυτή τη φορά ήταν για τη σκηνογραφία στην ταινία «Μια αιωνιότητα και μια μέρα», το 1998, το Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Κανών.

Στο «Τραγούδι της επιστροφής» το 1982, συνεργάστηκε εκ νέου με το Σμαραγδή, σε μια ταινία με θέμα και πάλι τη χούντα.

Το 1984, «Ταξίδι στα Κύθηρα», Θόδωρος Αγγελόπουλος. Αλήθεια μπορεί κάποιος να φανταστεί τον Μάνο Κατράκη και το Διονύση Παπαγιαννόπουλο να φορούν κάτι άλλο από αυτά με τα οποία τους έντυσε ο Γιώργος Ζιάκας;

Το ίδιο σκέφτομαι και για το Μαρτσέλο Μαστριογιάννι στο «Μελισσοκόμο», το 1986.

Το 1991, συνεργάζεται με το Γιώργο Σταμπουλόπουλο, στους «Δυο ήλιους στον ουρανό». Μια πολύ απαιτητική συνεργασία αφού η υπόθεση της ταινίας μας μεταφέρει στα πρώτα χρόνια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Οπότε ανάλογα της εποχής έπρεπε να είναι και τα κοστούμια τα οποία προέκυψαν, προφανώς, μετά από αρκετή μεγάλη μελέτη ιστορικών πηγών.

«Το βλέμμα του Οδυσσέα», 10η ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου, Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στις Κάνες και 5η του συνεργασία με το Γιώργο Ζιάκα ο οποίος αναμετριέται ακόμη μια φορά με το χώρο και το χρόνο.

Δεν θα πρωτοτυπήσω εάν πω και εγώ πως το έργο του Γιώργου Ζιάκα μιλά από μόνο του. Ο εν λόγω εντυπωσιακός τόμος το επιβεβαιώνει. Από τη μεριά μου προσπάθησα να κάνω μια όσο το δυνατόν πιο σύντομη αναδρομή στην προσφορά του στο σινεμά. Η οποία μπορεί αν είναι ποσοτικά μικρότερη αλλά θεωρώ πως ποιοτικά δεν υπολείπεται της θεατρικής.

Ευχαριστώ για την τιμή, ευχαριστώ και για την υπομονή σας.

 

Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

Παρασκευή 12 Μαΐου 2017

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s