ΘΑ ΠΕΣΕΙ Η ΝΥΧΤΑ

Για το ντοκιμαντέρ του Αντρέ Σίνγκερ «Θα πέσει η νύχτα» (Night will fall).

Η προβολή έγινε στην αίθουσα Παύλος Ζάννας, την Πέμπτη 27 Απριλίου 2017 και ακολούθησε η συζήτηση στην οποία πήραν μέρος ο ποιητής Μάρκος Μέσκος, η σκηνοθέτιδα Κυριακή Μάλαμα, η ιστορικός Ρένα Μόλχο και ο κριτικός κινηματογράφου Στράτος Κερσανίδης. Συντόνισε ο παραγωγός και διανομέας της ταινίας Θάνος Λαμπρόπουλος.

Είναι μερικές φορές που το ίδιο το θέμα μιας ταινίας ξεπερνά τα όρια της κριτικής προσέγγισης, όσον αφορά το καλλιτεχνικό της μέρος και δεν είναι δυνατόν να περιοριστείς σε αυτό.

Βέβαια, το καλλιτεχνικό μέρος σε μια ταινία, όσο δυνατό κι αν είναι το θέμα της παίζει τεράστιο ρόλο επειδή μπορεί να το αναδείξει ακόμη περισσότερο ή ακόμη και να το υποβαθμίσει εφόσον ο σκηνοθέτης αποδειχθεί κατώτερος του θέματός του.

Στην προκειμένη περίπτωση οι δημιουργοί αυτού του ντοκιμαντέρ έκαναν καταπληκτική δουλειά.

Ποιο όμως είναι το ντοκιμαντέρ; Αυτό που βλέπουμε ή αυτό το οποίο είναι το θέμα του; Επειδή το θέμα του ντοκιμαντέρ είναι ένα άλλο ντοκιμαντέρ, ή μάλλον, για να το πώς καλύτερα «Οι περιπέτειες ενός ντοκιμαντέρ». Το οποίο γυρίστηκε, ξεκίνησε να μοντάρεται αλλά έμεινε στα αζήτητα για 70 χρόνια περίπου.

Οπότε, νομίζω πως δίπλα στην εξαιρετική δουλειά του σκηνοθέτη αυτής της ταινίας, τον Αντρέ Σίνγκερ, θα πρέπει να προσθέσουμε και τους δημιουργούς εκείνου στο οποίο αναφέρεται, δηλαδή στον Σίντνεϊ Μπέρνσταϊν, τον Ρίτσαρντ Κρόσμαν και το μεγάλο Άλφρεντ Χίτσκοκ. Ίσως και τον επίσης μεγάλο, Μπίλι Γουάιλντερ, ο οποίος με το υλικό του πρωταρχικού ντοκιμαντέρ έκανε ένα τρίτο, μικρότερης διάρκειας εικόνες του οποίου είδαμε.

Είναι όντως εμπνευσμένος, βαθιά μελετημένος, πολύ προσεκτικά σχεδιασμένος ο τρόπος με τον οποίο χειρίζεται ο Σίνγκερ το υλικό που έχει στα χέρια του. Γιατί, πρόκειται για ένα υλικό συγκλονιστικό τόσο ως ντοκουμέντο όσο και ως αυθεντικό ντοκουμέντο όσο και ως ταινία των δημιουργών του. Κι αυτό επειδή οφείλει αφενός να σεβαστεί τη δουλειά των σκηνοθετών του ντοκιμαντέρ «Έρευνα για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης» όσο –και κυρίως- τις εικόνες εκείνες οι οποίες έρχονται απευθείας από την Κόλαση των ναζιστικών στρατοπέδων εξόντωσης.

Τελικά, το αντικείμενο της ταινίας «Θα πέσει η νύχτα» είναι η ιστορία των γυρισμάτων που έγιναν από κινηματογραφιστές του βρετανικού, αμερικανικού και σοβιετικού (Κόκκινου) στρατού, της παραγωγής, σκηνοθεσίας και μοντάζ του υλικού ώστε να γίνει μια ταινία, το ρόλο που έπαιξε το υλικό στις δίκες των ναζιστών δολοφόνων, τις αιτίες που δεν ολοκληρώθηκε η ταινία, την ταινία που έκανε ο Γουάιλντερ για λογαριασμό των αμερικανών.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον –και αυτό το αναδεικνύει ο Σίνγκερ- το γιατί οι αμερικανοί προτίμησαν τη δική τους εκδοχή. Λέγεται ξεκάθαρα. Επειδή ο πόλεμος είχε τελειώσει και οι νέες γεωπολιτικές ανακατατάξεις δημιούργησαν την ανάγκη για νέες συμμαχίες. Τώρα πλέον η ηττημένη Γερμανία έπρεπε να γίνει σύμμαχος και να σταθούν όλοι μαζί απέναντι στο νέο εχθρό, τη Σοβιετική Ένωση.

Οι Γερμανοί έπρεπε να μάθουν επειδή δε γνώριζαν, όπως ισχυρίστηκαν πολλοί μετά το τέλος του πολέμου. Μια από τις πιο συγκλονιστικές σκηνές του πρωταρχικού υλικού, που βλέπουμε στην ταινία, είναι εκείνες στο Μπέργκεν-Μπέλσεν, όχι στο στρατόπεδο, αλλά έξω. Όμορφοι οπωρώνες, ήρεμοι άνθρωποι, ειρηνικές εικόνες. Οι οποίοι δε γνώριζαν τι γίνεται λίγο παραπέρα. Αν και κάτι μύριζε, όπως λένε οι αυτόπτες μάρτυρες στρατιώτες που έφτασαν εκεί. Οι κάτοικοι δε γνώριζαν αλλά ούτε μύριζαν. Και θα μου επιτρέψετε μια δόση διδακτισμού, αν και δε μου αρέσει: Όποιος δε γνωρίζει είναι συνυπεύθυνος, γιατί οφείλει να γνωρίζει.

Επίσης ο Σίνγκερ συνδυάζει τις εικόνες εκείνες, με μαρτυρίες κάποιων από τους επιζώντες οι οποίοι απεικονίζονται στην πρωταρχική ταινία. Κι ακόμη με μαρτυρίες των εικονοληπτών, πολλοί από τους οποίους ακόμη και σήμερα, δυσκολεύονται να μιλήσουν, ραγίζει η φωνή τους και συγκρατούν δύσκολα τα δάκρυά τους, για τα όσα απίστευτα για τον ανθρώπινο νου αντίκρισαν απελευθερώνοντας τους επιζώντες της ναζιστικής θηριωδίας.

Βλέπουμε πως στο Μαϊντάνεκ, στρατόπεδο που εισήλθε ο Κόκκινος στρατός, δε βρέθηκε κανείς ζωντανός. Αλλά βρέθηκαν άλλα τεκμήρια. Δέματα, τακτοποιημένα και ζυγισμένα, σε απόλυτη οργάνωση που περιείχαν Μαλλιά και μασέλες. Ανθρώπων που είχαν εξοντωθεί.

Μαθαίνουμε και κάτι ακόμη, πως κάποιες από τις εικόνες που γύρισαν οι σοβιετικοί, γυρίστηκαν με καθυστέρηση. Δηλαδή κάμποσες μέρες μετά. Οπότε οι Σοβιετικοί αναγκάστηκαν να γυρίσουν φτιαχτές εικόνες οι οποίοι απεικόνιζαν τη φρίκη. Εικόνες όχι αυθεντικές αλλά ούτε ψεύτικες αλλά απολύτως αληθινές. Κι αυτό λέγεται μέσα στο ντοκιμαντέρ, πως δηλαδή δεν είναι ψεύτικες αλλά απεικονίζουν την πραγματικότητα, αν και με μερικές μέρες καθυστέρηση.

Και αυτό χρειαζόταν να γίνει, γιατί η διάσωση της μνήμης και τα διδάγματα που πρέπει να παίρνουμε από την ιστορία είναι πάνω απ’ όλα.

Τι είδαμε, τελικά; Ένα ντοκιμαντέρ που αν και μιλάει για κάποιο άλλο ντοκιμαντέρ, είναι σπαρακτικό. Σφίγγεται το στομάχι, προκαλεί συγκίνηση, οργή και θυμό.

Ένα ντοκιμαντέρ το οποίο αποκαλύπτει πως εγκαταλείφθηκε και καταχωνιάστηκε το ντοκιμαντέρ των Μπέρνσταϊν, Κρόσμαν και Χίτσκοκ, για λόγους πολιτικούς.

Ένα ντοκιμαντέρ που δείχνει τις περιπέτειες μια ταινίας και των δημιουργών του.

Τέλος, ένα ντοκιμαντέρ το οποίο αναδεικνύει την σατανική εφευρετικότητα του ανθρώπινου μυαλού στο πώς να αφανίσει άλλους ανθρώπους.

Ένα ντοκιμαντέρ που κρατά ζωντανή τη μνήμη και που βροντοφωνάζει, πως δεν πρέπει να παραμένει τίποτε κρυφό, όλα πρέπει να αποκαλύπτονται γιατί καμία πολιτική δεν είναι ανώτερη από την ζωή του κάθε ανθρώπου χωριστά.

Δίδαγμα: Όταν έχουμε απέναντί μας το ναζισμό, το φασισμό, το ρατσισμό τότε δεν υπάρχουν διλήμματα.

                                                                                                                   Στράτος Κερσανίδης

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s