Για το σκηνοθέτη Σταύρο Ψυλλάκη και για το βιβλίο «Μικρές Υιοθεσίες»

Το Σάββατο 11 Μαρτίου, έγινε η παρουσίαση του βιβλίου «Μικρές υιοθεσίες», ένας αφιερωματικος τόμος στο έργο του σκηνοθέτη, Σταύρου Ψυλλάκη.

Έχοντας την τιμή να βρίσκομαι ανάμεσα στους παρουσιαστές, έκανα την παρακάτω μικρή παρουσίαση.

 

Με αφορμή το βιβλίο «Μικρές υιοθεσίες», αφιερωμένο στο έργο του σκηνοθέτη, Σταύρου Ψυλλάκη

Κυρίες και κύριοι, δεν ξέρω αν σήμερα βρισκόμαστε εδώ  για να μιλήσουμε για τις «Μικρές Υιοθεσίες» ή για το έργο του ίδιου του Σταύρου Ψυλάκη, το οποίο ήταν και η αφορμή για την έκδοση αυτού του αφιερωματικού τόνου.

Νομίζω όμως πως αν μιλήσουμε για το βιβλίο αναγκαστικά θα αναφερθούμε και στο Σταύρο Ψυλλάκη, έναν σκηνοθέτη με ένα –θα τολμήσω να το πω- τρομακτικό σε έκταση και εύρος έργο.

Οφείλω να ομολογήσω πως πριν από μερικά χρόνια, το 2009, το ντοκιμαντέρ «Άλλος δρόμος δεν υπήρχε» ήταν η πρώτη ταινία του Ψυλλάκη που είδα.

Μιλώντας τότε με κάποιον φίλο μου μίλησε για τον «Άνθρωπο που ενόχλησε το σύμπαν», το βρήκα κάπου, το είδα και εντυπωσιάστηκα για δεύτερη φορά μέσα σε μερικές μέρες.

Έκτοτε, φρόντισα να τον παρακολουθώ, χωρίς όμως να λαμβάνω υπόψη το έργο του στην τηλεόραση, επειδή είναι πολύ διαφορετικός ο τρόπος που βλέπουμε τηλεόραση από τον τρόπο που βλέπουμε σινεμά.

Έτσι το 2012, ήρθε η σειρά του ντοκιμαντέρ «Μεταξά, ακούγοντας το χρόνο», ταινία που δυσκολεύτηκα να δω όταν προβλήθηκε, πιο σωστό είναι να σας πω ότι δεν άντεξα να τη δω λόγω θέματος και την είδα μετά από ένα χρόνο. Το ξέρει ο Σταύρος, του το είχα πει τότε, αν θυμάται.

Και η θέαση της «Ολυμπίας», το 2015, με δυσκόλεψε, αλλά την είδα στην ώρα της.

Και, ναι. Πρόκειται για δύο ταινίες, δύσκολες, αλλά δύο ταινίες η οποίες παρά το ζόρικο θέμα τους, είναι γεμάτες ζωή. Μιλούν και δοξάζουν τη ζωή.

Και φυσικά, απόλαυσα το «Μέσα φως», την τελευταία του ταινία, εκτός κι  αν έκανε κι άλλη όπως συνηθίζει και δεν τον προλαβαίνουμε.

Τελικά όταν διαπίστωσα πως ο Σταύρος Ψυλλάκης σκηνοθέτησε, αν μέτρησα καλά, 43 ταινίες, έμεινα με το στόμα ανοιχτό και ένιωσα ελλειμματικός, όπως νιώθω και τώρα μπροστά σας, να μιλώ για ένα βιβλίο που αναφέρεται στον Ψυλλάκη, γνωρίζοντας ελάχιστο μέρος από το έργο του.

Ένα έργο, με το οποίο ο οραματιστής –ας μου επιτραπεί η χρήση του όρου- σκηνοθέτης, καταργεί τον κλασικό διαχωρισμό, ο οποίος εν πολλοίς είναι και τεχνητός, ανάμεσα σε κινηματογράφο μυθοπλασίας και κινηματογράφο τεκμηρίωσης, δηλαδή ντοκιμαντέρ.

Αυτό που κάνει ο Ψυλλάκης θα το ονόμαζα καθαρό σινεμά, βγαλμένο μέσα από την πραγματικότητα την οποία επιλέγει να ασχοληθεί και που σέβεται καταστάσεις, ιστορίες και πάνω από όλα, ανθρώπους.

Που τους αφήνει –τους ανθρώπους- να μιλούν, που ο ίδιος θαρρείς και κρύβεται αλλά είναι απόλυτα ευδιάκριτος μέσα από αυτό που βλέπουμε,. Δηλαδή το έργο του.

Τελικά αν θέλουμε να δώσουμε μία ταυτότητα σε αυτό που κάνει, ένα όνομα, θα μπορούσαμε να το κατατάξουμε σε αυτό που λένε «ανθρωπολογικό ντοκιμαντέρ». Είναι αυτό δηλαδή με το οποίο οι σκηνοθέτης κάνει μια κοινωνική καταγραφή και παρέμβαση, δίνοντας δυνατότητα έκφρασης στους ανθρώπους, μέσω της επαφής και πάνω απ’ όλα της σχέσης εμπιστοσύνης που αναπτύσσει μαζί τους.

Έτσι, όλο αυτό που ονομάζουμε ανθρώπινη περιπέτεια, περιπέτεια της ανθρώπινης ύπαρξης, εκφράζεται μέσα από το κινηματογραφικό του έργο.

Όπως έχει πει μάλιστα και ό ίδιος, «η ζωή μπορεί να σου δώσει απίστευτες δυνατότητες αρκεί να την εμπιστευτείς».

Έχοντας, λοιπόν, προσφέρει τόσα πολλά ο Σταύρος Ψυλλάκης ήρθε η ώρα να αναγνωριστεί η προσφορά του κάτι που έκανε το Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Χανίων και κατ’ επέκταση, η έκδοση αυτού του θαυμάσιου βιβλίου, το οποίο επιμελήθηκε ο διευθυντής του Φεστιβάλ, Ματθαίος Φραντζεσκάκης.

Περίπου 300 σελίδες στις οποίες έχουν γράψει για τον Ψυλλάκη άνθρωποι του χώρου αλλά και άνθρωποι που τον γνώρισαν, καθώς και αποσπάσματα από τις ταινίες και φωτογραφίες.. Όταν πήρα το βιβλίο στα χέρια μου –και ευχαριστώ πολύ- θα σας το εξομολογηθώ τώρα, ένιωσα μια μικρή ζήλια, επειδή δεν περιλαμβανόμουν ανάμεσα στους συγγραφείς. Κι ύστερα άρχισα να το ξεφυλλίζω, να κοιτάζω τα περιεχόμενα, τις φωτογραφίες και σιγά-σιγά, να διαβάζω τα κείμενα.

Πολύπλευρες προσεγγίσεις του έργου του, βιωματικά κείμενα εν τέλει ένας τόμος πλούσιος, γεμάτος από καλογραμμένα και εύστοχα κείμενα συντακτών οι οποίοι όμως ρούφηξαν τους δημιουργικούς χυμούς του Σταύρου Ψυλλάκη.

Χωρίς να θέλω να ξεχωρίσω, θα σταθώ σε εκείνο που θεωρώ ως το πλέον σημαντικό, κυρίως εξαιτίας αυτού που το έγραψε και ο οποίος γνωρίζει τον σκηνοθέτη καλύτερα από όλους μας. Το κείμενο τιτλοφορείται «Ο μεγάλος Ψυλλ.» και το υπογράφει ο γιος του Σταύρου, Κωνσταντίνος Φραγκίσκος Ψυλλάκης. Ο οποίος έχοντας ζήσει μαζί του, γράφει πως είναι «ελαφρώς ενοχλητικός έως εκνευριστικός, είναι ιδιόρρυθμος, εργασιομανής και τελειομανής». Και αφού γράφει διάφορα, καταλήγει γράφοντας «ο πατέρας μου είναι σπουδαίος και είμαι περήφανος γι’ αυτόν».

Θα συμφωνήσω μαζί του, ο πατέρας του είναι σπουδαίος.

Τελειώνω, θέλοντας να σημειώσω πως χαίρομαι πως βρίσκομαι σήμερα εδώ, ανάμεσα στους παρουσιαστές. Και όχι μόνον επειδή θαυμάζω το έργο του Σταύρου, αλλά και επειδή είναι ένας άνθρωπος που εκτιμώ ιδιαίτερα. Δεν είμαστε φίλοι, με την έννοια πως δεν υπήρξε η κατάλληλη αντικειμενική συνθήκη για κάτι τέτοιο. Δε θα ξεχάσω όμως ποτέ, πως σε κάποια δύσκολη στιγμή της ζωής μου και χωρίς να έχουμε κάποια ιδιαίτερη σχέση, μου τηλεφώνησε για να μάθει νέα μου και να μου πει μια καλή κουβέντα. Κάτι που δειχνει την ευασθησία και τη ποιότητα του ανθρώπου. Τον ευχαριστώ.

Ευχαριστώ και το Μαθιό για την τιμή που μου έκανε να είμαι ανάμεσα στους παρουσιαστές και εσάς που με ακούσατε.

 

Εκδήλωση 19ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης

Σάββατο 11 Μαρτίου 2017, ώρα 12 μεσημέρι

Αίθουσα Παύλος Ζάννας

 

Παρουσίαση:

Ορέστης Ανδρεαδάκης

Άγγελος Κοβότσος

Στράτος Κερσανίδης

Κωστής Μαυρακάκης

Ματθαίος Φραντζεσκάκης

Σταύρος Ψυλλάκης


ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

19ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης

3-12 Μαρτίου 2017

 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

«ΜΙΚΡΕΣ ΥΙΟΘΕΣΙΕΣ – ΕΝΑ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΕΡΓΟ

ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΨΥΛΛΑΚΗ»

 

Η παρουσίαση του βιβλίου «Μικρές υιοθεσίες – ένα αφιέρωμα στο έργο του Σταύρου Ψυλλάκη» πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 11 Μαρτίου 2017, στην αίθουσα Παύλος Ζάννας, στο πλαίσιο του 19ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Η έκδοση, η οποία αποτελεί πρωτοβουλία του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων προς τιμή του σκηνοθέτη Σταύρο Ψυλλάκη, είναι πλούσια σε φωτογραφικό και αρχειακό υλικό και φιλοξενεί 15 κείμενα, ειδικά γραμμένα για το αφιέρωμα, που προσεγγίζουν από διάφορες οπτικές τον δημιουργό και τη διαδρομή του.

Τους προσκεκλημένους καλωσόρισε στην βιβλιοπαρουσίαση ο διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης Ορέστης Ανδρεδάκης, επισημαίνοντας τα εξής: «ο Σταύρος έχει έρθει πολλές φορές στο Φεστιβάλ και φέτος ως μέλος της γνωμοδοτικής επιτροπής για τα ελληνικά ντοκιμαντέρ, μας βοήθησε να επιλέξουμε τις ελληνικές ταινίες που προβάλλονται στη φετινή διοργάνωση, δίνοντας με γενναιοδωρία τις συμβουλές του. Αυτή η γενναιοδωρία υπάρχει και στο έργο του, που μιλά για εκείνα που κανείς μας δεν θέλει να δει. Μιλά για μια ετεροτοπία, όπως έλεγε ο Φουκώ. Ο φακός του κινηματογραφεί ψυχασθενείς, αρρώστους και ηλικιωμένους. Όλους τους αόρατους ανθρώπους που στο έργο του είναι ορατοί».

Τον λόγο πήρε έπειτα ο Ματθαίος Φραντζεσκάκης, διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων και εκδότης του βιβλίου, λέγοντας πως «δεν υπήρχαν ερωτηματικά για την δημιουργία αυτής της έκδοσης και φυσικά κάτι τέτοιο δεν σημαίνει πως έκλεισε το έργο του Σταύρου. Σύμφωνα με τον ίδιο, «ο Ψυλλάκης χρησιμοποιεί στο κάδρο του, επίμονα και συστηματικά, ανθρώπους που οι άλλοι δεν θέλουν στις ταινίες τους. Ανθρώπους που βρίσκονται δίπλα μας και όχι στο περιθώριο. Καταφέρνει να τον εμπιστευτούν και να καταθέσουν στον φακό του τις αλήθειες τους. Το πιο σημαντικό είναι πως ακούει τους άλλους σε μια εποχή που περισσεύει ο εύκολος λόγος. Ουσιαστικά με αυτό το βιβλίο προέκυψε ένα ντοκιμαντέρ με θέμα τον Σταύρο».

Για τον Σταύρο Ψυλλάκη στη συνέχεια μίλησε ο σκηνοθέτης Άγγελος Κοβότσος. «Τον γνωρίζω χρόνια. Είναι σκηνοθέτης και δεν υπάρχει αμφιβολία γι’αυτό. Ή μήπως υπάρχει;» αναρωτήθηκε ο κ. Κοβότσος και διηγήθηκε δύο φανταστικές σκηνές. «Συνήθως από παιδί θέλει κάποιος να γίνει σκηνοθέτης. Ίσχυε και στην περίπτωση του Σταύρου; Σκηνή 1: δεκαετία του ’60, φασαρία και κόσμος στο λιμάνι των Χανίων. Μια παρέα πιτσιρικάδων παίζουν με μια μπάλα. Σκηνή 2: στην οικογενειακή ταβέρνα του Σταύρου εκεί κοντά, ο Σταύρος κάνει τα μαθήματά του και κοιτά τα παιδιά από το παράθυρο. Ο φίλος του τον καλεί να παίξει μαζί τους. Τι θα κάνει ο Σταύρος; Είναι ένας άνθρωπος που τρέχει για την ζωή ή την παρατηρεί;» τόνισε ο Άγγελος Κοβότσος. Και συνέχισε λέγοντας ότι «όταν η ζωή είναι εκεί έξω, είμαι σίγουρος πως ο Σταύρος θα αφήσει το δομημένο πρόγραμμά του και θα τρέξει προς τη ζωή και όταν θα έχει τελειώσει η επαφή με τους ανθρώπους, θα τους έχει δει στα μάτια».

Στη συνέχεια, ο δημοσιογράφος Στράτος Κερσανίδης πήρε τον λόγο αναφέροντας τα εξής: «Θαυμάζω το έργο του Σταύρου Ψυλλάκη και τον εκτιμώ βαθιά καθώς, χωρίς να είμαστε φίλοι, σε μια δύσκολη στιγμή στη ζωή μου, μου τηλεφώνησε να δει τι κάνω. Είναι ένας ευαίσθητος άνθρωπος με -τολμώ να πω- τρομακτικό σε έκταση και εύρος έργο. Εντυπωσιάζομαι με τα ντοκιμαντέρ του. Κάνει ταινίες δύσκολες, αλλά γεμάτες ζωή. Ως οραματιστής σκηνοθέτης κάνει καθαρό σινεμά και σέβεται τους ανθρώπους. Δημιουργεί ανθρωπολογικά ντοκιμαντέρ που εκφράζουν την περιπέτεια της ανθρώπινης ύπαρξης. Το Φεστιβάλ Χανίων αναγνώρισε το έργο του, προσωπικά ένιωσα ζήλια όταν πήρα το βιβλίο στα χέρια μου και δεν ήμουν ένας από τους συγγραφείς».

Για τον δημιουργό μίλησε και ο φίλος του, αρχιτέκτων Κωστής Μαυρακάκης: «Είμαστε φίλοι από τότε που με κάλεσαν να δω την πρώτη του ταινία Το μυστικό, που αφορούσε έναν κατασκευαστή οργάνων από το Ρέθυμνο. Από τότε, είμαι από τους πρώτους που βλέπω τις ταινίες του. Ο ίδιος πλησιάζει, συμμετέχει, παρατηρεί και καθρεφτίζει τη ζωή των ανθρώπων. Έχει μια έντιμη στάση απέναντί τους και εκείνοι τον εμπιστεύονται. Στο μοντάζ, τους προστατεύει αναδεικνύοντας όσα πρέπει δίχως να τους λογοκρίνει, αλλά με συναίσθηση του τι κάνει. Με συγκινεί κάθε φορά με τα ντοκιμαντέρ του».

Για το βιβλίο μίλησε και ο Σταύρος Ψυλλάκης, έντονα φορτισμένος συναισθηματικά. «Ευχαριστώ το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης για την πρόσκληση και το Φεστιβάλ Χανίων που είχε αυτή την πρωτοβουλία, αλλά και όσους συνεργάστηκαν για το βιβλίο. Οι άνθρωποι που συναντάς είναι αυτοί που δίνουν στη ζωή σου μια άλλη αξία. Είναι για μένα σαν μια δεύτερη πατρίδα που εκεί συμβαίνουν όλα. Γινόμαστε “συμπατριώτες” με τους ήρωες των ταινιών μου. Μοιραζόμαστε έντονα συναισθήματα. Όταν ξεκινούσα αυτή τη δουλειά δεν τολμούσα να δώσω στον εαυτό μου την ιδιότητα του σκηνοθέτη. Όσο περνούν τα χρόνια το λέω πιο εύκολα. Με τη δουλειά μου γεύομαι μια καινούρια διάσταση ζωής. Όσα έχω δημιουργήσει με έχουν δημιουργήσει. Δεν μπορώ να ξεχωρίσω τον εαυτό μου από όλα αυτά τα πρόσωπα. Τους έχω υιοθετήσει». Ο κ. Ψυλλάκης πρόσθεσε: «Το να φτιάξεις μια ταινία ντοκιμαντέρ είναι μια υιοθεσία. Είναι σαν να ξυπνάς ένα πρωί και να βρίσκεις ένα μωρό έξω από την πόρτα σου. Εναπόκειται σε σένα τι θα κάνεις: θα το αγνοήσεις ή θα το υιοθετήσεις και θα του δώσεις ζωή; Μια τέτοια “υιοθεσία” συμβαίνει με τους ανθρώπους και τις ιστορίες που τυχαία, συχνά, συναντάμε στη ζωή και δημιουργούν τις ταινίες μας. Έπειτα αρχίζει η περιπέτεια. Μοιράζεστε ιστορίες εμπιστοσύνης που σιγά σιγά οικοδομούν την ταινία. Μια αλήθεια, δική τους και δική σου».

Να σημειωθεί πως η έκδοση περιέχει εκτεταμένα αποσπάσματα λόγου από έξι γνωστά ντοκιμαντέρ του Ψυλλάκη, συνεντεύξεις και κριτικές που αφορούν στο έργο του, και ολοκληρώνεται με αναλυτική φιλμογραφία του. Τα ειδικά για το αφιέρωμα κείμενα, με τη σειρά που παρουσιάζονται, υπογράφουν οι: Μ. Φραντζεσκάκης, Ρ. Μανθούλης, Γ. Κοκκινάκος, Α. Αρδαβάνης, Β. Λέκκα, Κ. Φ. Ψυλλάκης, Μ. Κρανάκης, Τ. Λαζαράτου, Μ. Μανουσάκης, Δ. Χαρίτος, Γ. Ζουμπουλάκης, Ε. Στεφανή, Μ. Βιρβιδάκης, Ν. Γκροσδάνης, Κ. Μαυρακάκης.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s