«Ο θρίαμβος της θέλησης» και λίγα λόγια για το φασισμό

Από τις 25 ως τρις 27 Σεπτεμβρίου, πραγματοποιήθηκε στο Χορτιάτη το 2ο Φεστιβάλ Ιστορικού Ντοκιμαντέρ.

Στο πλαίσιο του φεστιβάλ, το Σάββατο 26/9 προβλήθηκε η ταινία του Ρόμπερτ Γιανγκ, «Ο θρίαμβος της θέλησης» (The triumph ot the spirit). Οι διοργανωτές του φεστιβάλ μου έκαναν την τιμή να προλογίσω την ταινία. Λόγω υποχρεώσεων δεν κατάφερα να είμαι συνεπής αλλά έστειλα το παρακάτω κείμενο, το οποίο διαβάστηκε πριν από την προβολή.

triumph

Ο φασισμός σήμερα και λίγα λόγια για την ταινία «Ο θρίαμβος της θέλησης»

Τα όσα συμβαίνουν τους τελευταίους μήνες, με το μεγάλο προσφυγικό ρεύμα προς την Ευρώπη, πέραν από την τραγικότητα του ιδίου του γεγονότος αναδεικνύουν ένα τρομακτικό ζήτημα. Αυτό της ξενοφοβίας και του ρατσισμού που αναπτύσσεται στην ήπειρό μας.
Δεν πέρασαν παρά λίγα 24ωρα από τη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου συζητήθηκε η αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ροών και η κατανομή των προσφύγων στις ευρωπαϊκές χώρες. Εκεί, λοιπόν, τέσσερις ευρωπαϊκές χώρες, η Τσεχία, η Σλοβακία, η Ουγγαρία και η Ρουμανία εξέφρασαν την αντίθεσή τους, αρνούμενες να αναλάβουν το βάρος που τους αναλογεί. Η Ουγγαρία ιδιαίτερα, στην οποία κυβερνά ο ακροδεξιός Βίκτορ Όρμπαν, ερχηγός του ξενοφοβικού και φασίζοντος κόμματος Γιόμπικ (που στα ουγγρικά σημαίνει «Καλύτερα»), έχει κατασκευάσει έναν φράκτη γύρω από τη χώρα του, για να εμποδίσει τους πρόσφυγες να περάσουν τα σύνορα.
Τέσσερις χώρες του πρώην σοσιαλιστικού μπλοκ που η στάση τους καταδεικνύει την πλήρη αποτυχία των καθεστώτων εκείνων να δημιουργήσουν στους λαούς τους αντιφασιστικά, αντιρατσιστικά, αντιεθνικιστικά αντανακλαστικά.
Βέβαια το πρόβλημα δε λύνεται με την υποδοχή και την απορρόφηση των προσφύγων αλλά με την καταπολέμηση της ίδιας της αιτίας η οποία αναγκάζει εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείπουν τα σπίτια τους αναζητώντας αλλού μια καλύτερη ζωή. Και για την αιτία δεν είναι άμοιρη ευθυνών η Ευρώπη και όλος ο Δυτικός κόσμος, μάλλον είναι υπεύθυνοι, αφού η πολιτική αποσταθεροποίησης που ακολουθεί σε χώρες της Ασίας και της Βόρειας Αφρικής είναι εκείνη που δημιουργεί τις στρατιές των προσφύγων και των μεταναστών. Αυτή βέβαια είναι μια άλλη συζήτηση. Εκείνο που προς το παρόν αντιμετωπίζουμε, με όλο και μεγαλύτερη ένταση, είναι η άνοδος της ακροδεξιάς στην Ευρώπη και στην Ελλάδα.
Στη χώρα μας υπάρχει η εγκληματική οργάνωση της Χρυσής Αυγής, η οποία έχει παγιωθεί στον πολιτικό χάρτη με σημαντικά εκλογικά ποσοστά. Βέβαια, παρά τα όσα λέγονται, δεν υπάρχει αριθμητική άνοδος της Χρυσής Αυτής, αλλά άνοδος μόνον στα εκλογικά ποσοστά, ως αποτέλεσμα της μεγάλης αποχής. Αυτό όμως δεν είναι από μόνο του καθησυχαστικό, αντίθετα υπάρχει μία ιδιαίτερη αύξηση στον αριθμό εκείνων των ανθρώπων οι οποίοι, αν και δεν είναι ψηφοφόροι των ναζιστών, φλερτάρουν με ξενοφοβικές και εθνικιστικές απόψεις. Βλέπουμε λοιπόν, πως το ακροδεξιό μικρόβιο διαχέεται σε όλες τις κοινωνικές ομάδες ακόμη και σε ψηφοφόρους κομμάτων, κάθε άλλο παρά ακροδεξιών.

Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη με πολυπολιτισμικό παρελθόν, μια κοσμοπολίτισσα, ένα σταυροδρόμι ανθρώπων, πολιτισμών, θρησκειών και εθνοτήτων. Μια αληθινή μητρόπολη των Βαλκανίων, ένα πέρασμα από την Ανατολή στη Δύση και αντίστροφα.
Όταν το 1492 οι βασιλείς της Ισπανίας Φερδινάνδος και Ισαβέλλα αποφάσισαν να διώξουν τους Εβραίους από την πατρίδα τους οι τελευταίοι βρήκαν φιλόξενη αγκαλιά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Έτσι ένας μεγάλος αριθμός Σεφαραδιτών, δηλαδή ισπανόφωνων εβραίων, εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη, δημιουργώντας μια κοινότητα η οποία πλούτισε με την παρουσία της την πόλη, αφήνοντας έντονα αποτυπώματα στο σώμα της.
Οι Εβραίοι ενσωματώθηκαν σύντομα, έζησαν, αναπτύχθηκαν, αυξήθηκαν και προσέφεραν με την παρουσία τους στην οικονομική, κοινωνική, πολιτική και πνευματική ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης.
Δυστυχώς όμως η παρουσία τους διακόπηκε βίαια το 1943 από τους Ναζί. Πάνω από 50 χιλιάδες Εβραίου εκτοπίστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης όπου και εξοντώθηκαν. Το τέλος του πολέμου βρήκε την εβραϊκή κοινότητα της πόλης αποδεκατισμένη να αποτελείται από μερικές μόνο δεκάδες άτομα.
Ένας από τους συμπολίτες μας Εβραίους που εκτοπίστηκε στο Άουσβιτς ήταν ο Σάλομον Αρούχ, λιμενεργάτης στο επάγγελμα.
Αυτό είναι το πρόσωπο που ενέπνευσε τον αμερικανό σκηνοθέτη Ρόμπερτ Γιανγκ να γυρίσει το 1989 την ταινία «Ο θρίαμβος της θέλησης» που προβάλλεται σήμερα εδώ. Θα νόμιζε κανείς πως είναι ένα παιχνίδι με τους τίτλους, αφού με τον ίδιο τίτλο, «Ο θρίαμβος της θέλησης», η Λένι Ρίφενσταλ, η ταλαντούχος και αγαπημένη σκηνοθέτιδα του Χίτλερ, η οποία γύριζε προπαγανδιστικά φιλμ υπέρ των ναζί, σκηνοθέτησε τη δική της ταινία το 1934. Σε εκείνη καταγράφεται το Συνέδριο του Ναζιστικού Κόμματος στη Νυρεμβέργη, το οποίο πραγματοποιήθηκε από τις 5 ως τις 10 Σεπτεμβρίου 1934. Το συνέδριο αυτό ονομάστηκε αργότερα Συνέδριο της Ελευθερίας και της Ισχύος, Συνέδριο της Δύναμης και Νίκη της Θέλησης. Λίγους μήνες πριν, ο Χίτλερ είχε δώσει εντολή μαζικής δολοφονίας όλων των πολιτικών του αντιπάλων, ώστε να είναι η μοναδική πολιτική δύναμη στη χώρα. Ήταν η Νύχτα των Μεγάλων Μαχαιριών, όπως έμεινε γνωστή στην Ιστορία. Στην ταινία παρουσιάζονται σκηνές από την προετοιμασία και την διεξαγωγή του συνεδρίου και των παρελάσεων. Στο συνέδριο εμφανίζονται όλοι οι σημαντικοί παράγοντες του Εθνικοσοσιαλισμού σε ομιλίες τους.
Τελικά όμως οι τίτλοι των δύο ταινιών δεν είναι ίδιοι, αφού η μεν ταινία της Ρίφενσταλ ονομάζεται «Ο θρίαμβος της θέλησης», αγγλικά The triumph of the Will, η δε ταινία του Γιανγκ, ονομάζεται «Ο θρίαμβος του πνεύματος», αγγλικά The triumph of spirit.
Όμως η εταιρία που διένειμε την ταινία στη χώρα μας, επέλεξε τον τίτλο «Ο θρίαμβος της θέλησης», και με αυτόν είναι γνωστή.
Ο Σόλομον Αρούχ, λοιπόν, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1923. Σε ηλικία 14 ετών κέρδισε τον πρώτο αγώνα πυγμαχίας, στα 17 του ήταν μέλος της εθνικής ομάδας, έχοντας κερδίσει τον τίτλο των μέσων βαρών στην Ελλάδα κι έναν χρόνο αργότερα το βαλκανικό τίτλο των ελαφρών-μέσων βαρών. Λιμενεργάτης όπως είπαμε, αλλά και πολύ καλός πυγμάχος, πολέμησε στον ελληνο-ιταλικό πόλεμο και όταν αυτός τελείωσε επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη. Όμως το 1943 εκτοπίσθηκε στο Άουσβιτς μαζί με την οικογένειά του και τη μνηστή του, Αλέγκρα.
Εκεί άρχισε για το νεαρό Σολομόν ένας σκληρός αγώνας επιβίωσης.
Όταν οι Γερμανοί ανακάλυψαν ότι ο κρατούμενος με τον αριθμό 136954 ήταν μποξέρ, αποφάσισαν να τον χρησιμοποιήσουν για τη διασκέδασή τους. Έτσι ο Αρούχ μπήκε σε μια ομάδα κρατουμένων οι οποίοι πυγμαχούσαν δύο φορές την εβδομάδα, κάθε Τετάρτη και Κυριακή, για να κερδίσουν τη σωτηρία τους, με τους αξιωματικούς να στοιχηματίζουν για το νικητή. Το έπαθλο ήταν ένα επιπλέον καρβέλι ψωμί την ημέρα του αγώνα, ένα επιπλέον πιάτο σούπα καθημερινά και μία ημέρα ξεκούρασης από τα καταναγκαστικά έργα για προπόνηση.
Ο Σόλομον γνωρίζει ότι εάν αρνηθεί, η οικογένεια του θα αφανιστεί. Εάν νικήσει, έχει «δώρα» για να μοιραστεί με τους δικούς του, ενώ εάν χάσει, θα πάει κατευθείαν σε θάλαμο αερίων. Καθώς οι άνθρωποι γύρω του πεθαίνουν, μονάχα η αγάπη του για την Αλέγκρα τον κρατάει όρθιο.
Η ταχύτητα των χτυπημάτων και η ευκινησία του (στην Ελλάδα τον φώναζαν «ο χορευτής», λόγω των γρήγορων ελιγμών του πάνω στο ρινγκ), βοήθησαν τον Αρούχ να βγάλει νοκ-άουτ αντιπάλους με το διπλάσιο βάρος. Από τον Μάρτιο του 1943 μέχρι το 1945 έδωσε στο Άουσβιτς, 208 αγώνες!

Η δύναμη της θέλησης ήταν αυτή που τον κράτησε στη ζωή, ο μόνος από την οικογένειά του που το κατόρθωσε.
Το 1945 μεταφέρθηκε στο Μπέργκεν Μπέλσεν, απ’ όπου λίγους μήνες αργότερα απελευθερώθηκε από τα στρατεύματα των συμμάχων.
Ο Σόλομον Αρούχ, πέθανε στις 26 Απριλίου του 2009, στο Ισραήλ, σε ηλικία 86 ετών.
Όλη τούτη την ιστορία, ο Ρόμπερτ Γιανγκ την κινηματογραφεί και μας την παρουσιάζει. Μας την παρουσιάζει με ρεαλισμό, σχεδόν ωμά. Με έναν τέτοιο τρόπο που ως θεατής νιώθεις ένα δυνατό σφίξιμο στο στομάχι, ένα συναίσθημα άγχους και αγωνίας. Θα μπορούσα να πως ότι η αφήγηση σου κόβει την ανάσα. Γιατί η φρίκη είναι παρούσα, σε κοιτάζει κατάματα και σου λέει, «είμαι εδώ».
«Ο θρίαμβος της θέλησης» δεν είναι μια ταινία εύκολη. Είναι μια ταινία σκληρή. Αυτό που βλέπουμε είναι ο αγώνας ενός ανθρώπου να επιβιώσει μόνο που η δική του επιβίωση σημαίνει το θάνατο κάποιων άλλων. Όμως αυτός είναι ο ναζισμός, αυτός είναι ο φασισμός. Ένα τέρας που κονιορτοποιεί τους ανθρώπους και τα συναισθήματά τους.
Μια αντίστοιχη ταινία γυρίστηκε το 1962 στην Τσεχοσλοβακία από τον Πέτερ Σόλαν. Η ταινία λέγεται «Ο μποξέρ κι ο θάνατος» και βασίζεται στην αληθινή ιστορία του πολωνο-εβραίου πυγμάχου Ταντέους “Τέντι” Πιετρζικόφσκι (1917-1991).
Σε ένα ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, ένας δραπέτης περιμένει την εκτέλεσή του. Όμως την τελευταία στιγμή θα γλυτώσει επειδή ο διοικητής του στρατοπέδου που είναι πρώην πρωταθλητής πυγμαχίας, ανακαλύπτει πως ο κρατούμενος είναι ικανός ερασιτέχνης πυγμάχος. Έτσι θα τον χρησιμοποιήσει για να προπονείται. Πρόκειται για ταινία το θέμα της οποίας είναι η υποβάθμιση του ανθρώπου από τους ναζί, αφού ο Ταντέους θα αναγκαστεί, προκειμένου να σώσει τη ζωή του, να δεχτεί τους σκληρούς και άνισους κανόνες του διοικητή.
Κοινός παρονομαστής και στις δύο ταινίες, η βαρβαρότητα του ναζισμού.
Η βαρβαρότητα ενός παράλογου μηχανισμού εξόντωσης όπου μοναδικός κανόνας είναι η επιβίωση των πιο δυνατών. Ένας κανόνας που ο Σόλομον Αρούχ, αποδέχεται προκειμένου να φύγει ζωντανός από το Άουσβιτς.
Αυτή, λοιπόν, που θα δούμε είναι η ιστορία ενός ανθρώπου ο οποίος αγωνίστηκε με αξιοπρέπεια και με σφιγμένα τα δόντια για να σώσει τη ζωή του και τη ζωή των αγαπημένων του ανθρώπων. Κατάφερε όμως να σώσει μόνον τον εαυτό του.

Στράτος Κερσανίδης
Δημοσιογράφος-Κριτικός κινηματογράφου

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s