«ΛΕΒΙΑΘΑΝ»

(αναδημοσίευση από την ΕΠΟΧΗ, 15/2/2015)

Leviathan

Στην κοιλιά του κτήνους

Του Στράτου Κερσανίδη

Στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται ο Λεβιάθαν ως ένα φοβερό θαλάσσιο τέρας που ο θεός έπλασε την 5η μέρα της δημιουργίας. Στον Ψαλμό 74:14 γράφει πως ο Λεβιάθαν κυβερνά τη θάλασσα στο κράτος του Βεελζεβούλ και στο χριστιανισμό, το φοβερό αυτό τέρας, έχει ταυτιστεί με το διάβολο.
Ο άγγλος φιλόσοφος Τόμας Χομπς (1588-1679), ιδρυτής της πολιτικής φιλοσοφίας κι ένας από τους θεμελιωτές του σύγχρονου κράτους, έγραψε το 1651 ένα έργο που του έδωσε το όνομα του βιβλικού τέρατος. Σύμφωνα με αυτό, ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως εγωιστής και ηδονιστής και ως εκ τούτου οδηγείται στην καταστροφή. Για την αποφυγή της ο Χομπς δημιουργεί τον Λεβιάθαν, το Κράτος, το οποίο θα διατηρήσει την κοινωνική ειρήνη. Το Κράτος αυτό έχει το μονοπώλιο της βίας και της απόλυτης εξουσίας και προστατεύει τους πολίτες μέσα από μηχανισμούς όπως η αστυνομία και ο στρατός. Γράφει ο Χομπς: «Ιδού, λοιπόν, η γένεση εκείνου του μεγάλου Λεβιάθαν, ή μάλλον (για να μιλήσουμε με μεγαλύτερο σεβασμό) εκείνου του θνητού θεού, στον οποίο οφείλουμε, ύστερα από τον αθάνατο θεό, την ειρήνη και την διαφέντεψή μας».
Ο συνδυασμός βιβλικού τέρατος και κρατικής εξουσίας δημιουργεί την τερατώδη εξουσία, το κρατικό κτήνος που καταπίνει τους ανθρώπους.
Εδώ βρίσκεται η ρίζα της έμπνευσης του ρώσου σκηνοθέτη, Αντρέι Ζβιαγκνίτσεφ που τον οδήγησε στο γύρισμα της ταινίας «Λεβιάθαν» (Левиафан /Leviathan). Σκηνικό μας είναι ένα παραθαλάσσιο χωριό στη χερσόνησο Κόλα της βορειοδυτικής Ρωσίας. Εκεί ζει ο Κόλια μαζί με τη γυναίκα του Λίλια και το γιο του από προηγούμενο γάμο, Ρόμα. Ο Κόλια διατηρεί ένα συνεργείο αυτοκινήτων που βρίσκεται πλάι στο σπίτι του. Ο Βαντίμ, ο διεφθαρμένος δήμαρχος της περιοχής, θέλει να αγοράσει το σπίτι και το συνεργείο για να το αξιοποιήσει, κάτι με το οποίο ο Κόλια δε συμφωνεί. Η υπόθεση οδηγείται στα δικαστήρια όπου ο Βαντίμ, ο οποίος διαθέτει στους μηχανισμούς τους δικούς του ανθρώπους, κερδίζει τη δίκη. Και ενώ ο Κόλια ετοιμάζεται να εγκαταλείψει το σπίτι στο οποίο μεγάλωσε, η γυναίκα του τον απατά με το δικηγόρο και φίλο του. Η συνέχεια είναι καταστροφική.
Όταν το 2003 είχαμε δει την «Επιστροφή», είχαμε εντυπωσιαστεί από το νέο –τότε-ρώσο σκηνοθέτη. Η συνέχεια υπήρξε ανάλογη και τώρα, με την 5η του ταινία, μας άφησε και πάλι με ανοιχτό το στόμα. Μια ιστορία ανθρώπων οι οποίοι τα βάζουν με τη διεφθαρμένη εξουσία, μια εξουσία η οποία λειτουργεί με τους κανόνες της μαφίας, ένα άνδρας που λατρεύει τη γυναίκα του, μια γυναίκα αποπροσανατολισμένη μέσα στα προβλήματα, ένας γιος που δεν μπορεί δεχτεί τη μητριά του. Ιδού ο βιβλικός Λεβιάθαν, το τέρας που καταβροχθίζει τους ανθρώπους. Ο Λεβιάθαν-Εξουσία, ο Λεβιάθαν-Καθημερινότητα, και ο Κόλια εκείνος που θα βρεθεί στην κοιλιά του κτήνους, εκείνος που το τέρας θα τον συντρίψει.
Ο μεγάλος Ζβιαγκνίτσεφ δεν αφήνει τίποτε στην τύχη, ούτε δευτερόλεπτο από την 160 λεπτών ταινία του δεν είναι περιττό, ακόμη κι όταν τελειώνει περιμένεις κάτι ακόμη. Όχι επειδή κάτι λείπει, αλλά επειδή προσμένεις τη λύτρωση. Αλλά ο Ζβιαγκίντσεφ δε θέλει να γίνει γλυκανάλατος, το θέμα του δεν έχει χάπι εντ αλλά το αντίθετο. Αυτό που συμβαίνει στο τέλος είναι η συντριβή του ανθρώπου μέσα στα γρανάζια μηχανισμών, όχι μόνον εξουσίας αλλά και προσωπικών επιλογών και σχέσεων.
Η ταινία κέρδισε Χρυσή Σφαίρα και θεωρείται ως ένα από τα φαβορί για το ξενόγλωσσο Όσκαρ. Παρόλα αυτά δεν άρεσε καθόλου στη ρωσική κυβέρνηση και την εκκλησία.
«Όλα τα λουλούδια πρέπει να ανθίζουν αλλά θα ποτίζουμε μόνο αυτά που μας αρέσουν» είχε δηλώσει κάποτε με κυνισμό, ο υπουργός Πολιτισμού της Ρωσίας, Βλαντιμίρ Μεντίνσκι και τότε ο Αντρέι Ζβιαγκνίτσεφ είχε ζητήσει την παραίτησή του. Κι όταν ο Ζβιαγκνίτσεφ γύρισε το «Λεβιάθαν» (Leviathan), ο Μεντίνσκι και κατ’ επέκταση το ρωσικό κατεστημένο και ο Βλαντιμίορ Πούτιν, έδειξαν τα δόντια τους. Πρώτα απ’ όλα υποχρέωσαν το σκηνοθέτη να αλλάξει το μοντάζ και να αφαιρέσει κάποιες εκφράσεις που θεωρήθηκαν ως «βωμολοχίες», στη συνέχεια προσπάθησαν να εμποδίσουν την προβολή της στη χώρα. Από την πλευρά του ο ορθόδοξος ακτιβιστής, Κιρίλ Φρόλοφ, έγραψε: «Είναι μια χυδαία προσβολή κατά της ρωσικής εκκλησίας και το ρωσικό κράτος. Δεν θα ανησυχούσα με την υπόθεση ότι περιορίζουμε τις ατομικές ελευθερίες. Δεν χρειάζεται να υποστηρίξουμε τις αποφάσεις μας. Το φιλμ είναι το κακό, και δεν υπάρχει χώρος για το κακό στο σινεμά». Τόσο απλά και τόσο… χριστιανικά!
Μετά από όλα αυτά ο Αντρέι Ζβιαγκνίτσεφ, παροτρύνει το κοινό να «κατεβάσει» την ταινία από το διαδίκτυο. «Προτείνω, οι θεατές που δεν έχουν την ευκαιρία να δουν την ταινία στη μεγάλη οθόνη, αφού μάλλον δεν θα φτάσει στις μικρές πόλεις και τα χωριά, να την κατεβάσουν και να τη δουν», λέει.

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s