Εισήγηση στην ημερίδα: «Νέοι ενάντια στον εξτρεμισμό» – Δημαρχείο Θεσσαλονίκης 11/12/2014

Νέοι – Βία – ΜΜΕ

10858566_750724361669813_2009066137980179219_n
Αρχίζω με μία παραδοχή: Η εξέλιξη της ανθρωπότητας, η Ιστορία και ο πολιτισμός έχουν θεμελιωθεί επάνω στη βία. Αίμα, πόνος και δάκρυα, έχουν συνοδεύσει τον άνθρωπο στην πορεία του μέσα στο χρόνο, από τη στιγμή που εμφανίστηκε στη Γη μέχρι τις μέρες μας.
Θα μπορούσαμε, δηλαδή, να πούμε πως η βία είναι βαθιά ριζωμένη μέσα μας, ένα συστατικό στοιχείο της φύσης μας, είναι κι αυτή ένα από τα ανθρώπινα όπλα τα οποία λειτούργησαν ως η αιχμή του δόρατος για την επιβίωσή του.
Το ένστικτο της αυτοσυντήρησης αλλά και της αναπαραγωγής, χρειάζονται τη βία και ως εκ τούτου αυτή, αποτελεί μία φυσική αντίδραση, και ονομάζεται φυσική βία.

Με την εξέλιξη η φυσική βία, μετεξελίχθηκε σε κοινωνικό φαινόμενο, σε ανάγκη επιβολής του ενός στον άλλον. Και έτσι φτάνουμε σε αυτό που θα αποκαλέσω, νομιμοποιημένη (και όχι νόμιμη) βία, η οποία ασκείται από κάθε λογής εξουσίες: Κρατικές, οικονομικές, οικογενειακές, κοινωνικές κλπ.
Αυτή είναι η κοινωνική βία τα αίτια της οποίας, μπορεί να είναι:
1. Ψυχολογικά, δηλαδή να ανάγονται στο χώρο των απωθημένων και των ενστίκτων
2. Οικονομικά
Όμως, καμιά φορά τα όρια αυτών των δύο διαχωρισμών είναι ασαφή, υπάρχει αλληλεπίδραση και αλληλοσυμπλήρωση, ή μπορεί το ένα να πυροδοτεί το άλλο.

10675658_750724355003147_5161432780994515788_n

Η άποψη την οποία εκφράζει ο Καρλ Μαρξ, και με την οποία συμφωνώ σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό, είναι πως η κοινωνική βία είναι αποτέλεσμα της κοινωνικής ανισότητας, έχει δηλαδή ταξική βάση.
Η επιθυμία των κυρίαρχων τάξεων να καρπούνται το κοινωνικό προϊόν, δηλαδή να εκμεταλλεύονται την εργατική δύναμη του προλεταριάτου προς ίδιον όφελος, επιτυγχάνεται με την άσκηση βίας εκ μέρους μιας μειοψηφίας οποία εκμεταλλεύεται την πλειοψηφία. Αυτό όμως οδηγεί στην άσκηση βίας, αναγκαστικής πολύ συχνά, εκ μέρους των εκμεταλλευόμενων τάξεων, δηλαδή της πλειοψηφίας η οποία είναι θύμα αυτής της εκμετάλλευσης.
Σύμφωνα με αυτό το σχήμα, η κοινωνική βία εξαλείφεται όταν εξαλειφθούν οι λόγοι, οι αιτίες που την παράγουν. Όταν δηλαδή η ταξική κοινωνία θα αντικατασταθεί από την αταξική, όταν η οικονομική εκμετάλλευση θα αποτελεί παρελθόν.
Από την άλλη πλευρά, ο Σίγμουντ Φρόιντ, υποστηρίζει πως η βία είναι σύμφυτη των επιθετικών ανθρώπινων ενστίκτων. Κι ακόμη πως επειδή “ο πολιτισμός αποτελεί πηγή δυστυχίας”, όπως έχει πει, εξαιτίας των απωθήσεων που οδηγεί τον άνθρωπο, καταλήγει στο συμπέρασμα πως η βία δεν είναι δυνατόν να εξαλειφθεί, ιδίως στις ανθρώπινες σχέσεις. Ως λύση, ή μάλλον ως άμβλυνση αυτών των ενστίκτων, ο Φρόιντ προτείνει την ψυχανάλυση.
Κάπως έτσι ορίζεται η βία αλλά όπως πολύ εύκολα μπορεί ο κάθε ένας και η κάθε μία από μας να αντιληφθεί, καμία από τις δύο προσεγγίσεις δε δίνει απόλυτες απαντήσεις. Το βέβαιο όμως είναι, πως η κοινωνική βία συναντιέται κυρίως σε κοινωνίες όπου υπάρχουν έντονες κοινωνικές ανισότητες, σε κοινωνίες οι οποίες βρίσκονται σε κρίση οικονομική και κρίση αξιών. Και όπως έχουμε μάθει να λέμε, πως «οι νέοι είναι εκείνοι που αλλάζουν τον κόσμο», η τραγική πραγματικότητα δείχνει πως οι νέοι είναι και εκείνοι οι οποίοι πλήττονται από τις κρίσεις, αφού βλέπουν πως το μέλλον τους προβλέπεται σκοτεινό και χωρίς προοπτικές. Άρα οι νέοι είναι εκείνοι οι οποίοι συχνά οδηγούνται σε βίαιες επιλογές, τις οποίες θεωρούν είτε ως διέξοδο είτε ως πράξεις απονενοημένες, ως πράξεις εκδίκησης προς μια κοινωνία η οποία τους έχει καταδικάσει στο περιθώριο, συντρίβοντας τα όνειρά τους.
Και κάπως έτσι πολλοί νέοι στρέφονται προς στον εξτρεμισμό, προς λύσεις –όπως οι ίδιοι τις θεωρούν- που έχουν ακραία χαρακτηριστικά και ως ένα από τα βασικά τους εργαλεία είναι η βία.
Έτσι, σε ομάδες νέων, έχει αναπτυχθεί μια επιθετικότητα, μια επιθυμία για σύγκρουση με αυτό που θεωρούν ως παλιό, ως ξεπερασμένο, ως θεσμό που τους καταπιέζει.
Με μία γενικότερη θεώρηση, αυτή η αντίδραση μπορεί να θεωρηθεί ως υγιής, επειδή αποτελεί προωθητική δύναμη προς τα μπρος, προς την εξέλιξη, την πρόοδο και τις αλλαγές.

Σε περιόδους όμως που η κοινωνία βρίσκεται σε βαθιά κρίση, που δεσμοί έχουν διαρραγεί και ο κοινωνικός ιστός έχει καταστραφεί εξαιτίας της οικονομικής, κοινωνικής, πολιτισμικής κρίσης, τότε μεγάλες ομάδες νέων διοχετεύουν την ορμή της αμφισβήτησής τους αλλού. Γοητεύονται έτσι ρηχές αντιλήψεις, εύκολες προσεγγίσεις, πρόσκαιρες και επιθετικές, θεωρόντας πως αποτελούν λύση οι οποίες όμως δεν είναι παρά μόνον μία μορφή εκτόνωσης και διοχέτευσης του μίσους προς την κοινωνία.
Μια κοινωνία εχθρική, ένα σχολείο καταπιεστικό και ένα οικογενειακό περιβάλλον συχνά αποσαρθρωμένο, συναποτελούν την ιδανική συνθήκη η οποία στρέφει μεγάλες ομάδες νέων να αναζητήσουν αλλού αυτό που τους λείπει. Δηλαδή την αίσθηση του ανήκειν, την αίσθηση της συμμετοχής σε μία ομάδα, ακόμη και την αίσθηση της ασφάλειας όπου τα μέλη της αλληλοϋποστηρίζονται, έχουν κοινούς τόπους και συχνά, κοινούς στόχους.

Μέσα, λοιπόν, σε ένα τοπίο όπου λόγω κρίσης -και δεν αναφέρομαι μόνο στην παρούσα κρίση που έχει λάβει ακραία χαρακτηριστικά- σχεδόν όλες οι μορφές ανθρώπινων σχέσεων έχουν υποβαθμιστεί, οι νέοι αναζητούν το δικό τους χώρο όπου θα αναπτύξουν ελεύθερα τις πτυχές του χαρακτήρα τους, που συχνά όμως είναι οι πλέον αρνητικές.
Για παράδειγμα μία μορφή ομαδοποίησης είναι η σύσταση συμμοριών. Ένα φαινόμενο το οποίο είναι διαδεδομένο κυρίως στις ΗΠΑ και σε κάποιες χώρες της Δυτικής Ευρώπης, όχι όμως ιδιαίτερα στη χώρα μας. Οι συμμορίες είναι αποτέλεσμα κυρίως της κοινωνικής αποδιοργάνωσης, η οποία οφείλεται σε μια σειρά από αιτίες όπως η οικονομική κατάσταση, η εθνική ετερογένεια και η πληθυσμιακή κινητικότητα.

Μια άλλη μορφή ομαδοποίησης, που έχει άμεση σχέση με την κρίση, οικονομική αλλά και αξιών, είναι αυτή που ονομάζουμε οπαδικό χουλιγκανισμό. Εκείνη δηλαδή που συγκεντρώνει νέους οι οποίοι έχουν ως κοινό τους τόπο την υποστήριξη ενός αθλητικού συλλόγου, και οι οποίοι αναπτύσσουν βίαιη συμπεριφορά απέναντι σε οπαδούς άλλων συλλόγων. Συχνά, βέβαια, υπάρχει αντιπαλότητα και εντός των οπαδών του ιδίου συλλόγου, κυρίως εξαιτίας ιδεολογικών διαφορών, που όμως και αυτές βρίσκονται εντός του πλαισίου του εξτρεμισμού.

Τέλος, υπάρχουν οι πολιτικές ομαδοποιήσεις, όπου υπάρχει ένας ιδεολογικός πυρήνας ως αφορμή ανάπτυξης εξτρεμιστικών και βίαιων συμπεριφορών.
Εδώ ξεχωρίζουμε αφενός τις ομάδες που κινούνται γύρω από την ιδεολογία της αναρχίας αφετέρου τις ομάδες οι οποίες κινούνται γύρα από την ιδεοληψία του ναζισμού-φασισμού.
Εδώ θέλω να κάνω μία απαραίτητη διευκρίνιση προς αποφυγή παρεξηγήσεων. Κι αυτή έχει να κάνει με το συμψηφισμό, με την ανιστόρητη θεωρία των δύο άκρων, που υποστηρίζεται από τους μηχανισμούς της εξουσίας αλλά και από τα κυρίαρχα, τα καθεστωτικά ΜΜΕ.
Υπάρχει μια πολύ σημαντική, ποιοτική διαφορά, στη ρίζα των βίαιων συμπεριφορών αυτών των δύο διαφορετικών ιδεολογικών ομαδοποιήσεων. Κι αυτή είναι που καταδεικνύει το ανιστόρητο και προπαγανδιστικό ιδεολόγημα της θεωρίας των δύο άκρων.
Η αναρχία είναι μια ιδεολογία κατά βάση ανθρωπιστική, η οποία έχει ως όραμα την ισότητα και τη δικαιοσύνη, μια κοινωνία ελεύθερων ανθρώπων χωρίς εκμετάλλευση. Μια κοινωνία που ανήκει στο χώρο όπου ανήκουν όλα τα όμορφα ανθρώπινα όνειρα: στο χώρο της ουτοπίας. Δεν παύει όμως να είναι ένα θετικό ιδανικό.
Ο φασισμός ναζισμός είναι μια ιδεολογία μίσους, η οποία έχει ως όραμα μια κοινωνία όπου οι αδύναμοι, οι διαφορετικοί δεν έχουν θέση, όπου δεν υπάρχει ελευθερία αλλά ένα κράτος που ελέγχει τα πάντα, ένα κράτος στρατικοποιημένο στο οποίο απαγορεύεται κάθε αντίθετη φωνή. Μια κοινωνία που ανήκει στο χώρο όπου βρίσκονται οι χειρότερου ανθρώπινοι εφιάλτες. Εδώ δεν υπάρχει τίποτε θετικό αλλά μόνον αρνητικά.
Από τη μια μεριά, λοιπόν, η βία, οι εξτρεμιστικές πράξεις χρησιμοποιούνται προς επίτευξη ενός καλού σκοπού. Νομίζω πως είναι περιττό να σας πω ότι διαφωνώ με αυτή τη λογική, επειδή πιστεύω σε αλλαγές οι οποίες γίνονται δια της πειθούς, δηλαδή δια της δημοκρατικής οδού, εφόσον βέβαια δε βρισκόμαστε σε επαναστατικές εποχές με την κλασική έννοια. Από την άλλη μεριά όμως η βία χρησιμοποιείται για να σκορπίσει το φόβο στους διαφορετικούς προς επίτευξη ενός σκοπού ο οποίος αντιπροσωπεύει το απόλυτο Κακό.
Πάντως κοινό χαρακτηριστικό των νέων οι οποίοι εντάσσονται σε αυτές τις εξτρεμιστικές ομάδες, της μιας ή της άλλης πλευράς, είναι η απογοήτευση, η αμφισβήτηση ενός κοινωνικού μοντέλου και ενός διεφθαρμένου, χρεοκοπημένου πολιτικού συστήματος και εν τέλει, το μίσος γι’ αυτό και για όσους το εκπροσωπούν.
Και εδώ πλέον τίθεται το μέγα ερώτημα: Πως σταματούν, πως αλλάζουν όλα αυτά; Αλλάζουν με το ξεπέρασμα της οικονομικής κρίσης και με την ένταξη της χώρας σε μία πορεία ανάπτυξης και οικονομικής ευημερίας; Είναι αρκετό αυτό ή μήπως χρειάζεται να υπάρξει και μία πολιτισμική αναγέννηση, μία διαφορετικού τύπου θεώρηση της κοινωνίας η οποία πρέπει να μετατραπεί από κοινωνία καταναλωτών σε κοινωνία ενεργών ανθρώπων; Δηλαδή σε μία κοινωνία Δημοκρατίας στην οποία η λέξη αυτή δε θα εξαντλείται στη συμμετοχή των πολιτών στις εκλογές, αλλά σε μια δημοκρατία συμμετοχική, όπου αντί του καταναλωτισμού και του ευδαιμονισμού θα κυριαρχήσει ένα μοντέλο αλληλεγγύης, ένα μοντέλο συμμετοχής, ένα μοντέλο ανάπτυξης που θα σέβεται το περιβάλλον και τις ανάγκες όλων των ανθρώπων.
Βέβαια, αυτή είναι μια άλλη συζήτηση.

Θα τελειώσω με κάποια πράγματα που έχουν να κάνουν με τα ΜΜΕ και τη βία των νέων.
Έχει συχνά υποστηριχθεί η άποψη πως η βία που προβάλλεται στην τηλεόραση -ταινίες, σίριαλ- επηρεάζει τον πληθυσμό και ιδιαίτερα τους νέους, στο να αναπτύξουν βίαιη συμπεριφορά. Αν δηλαδή η προβαλλόμενη βία γεννά βία ήξ εάν συμβαίνει το αντίθετο. Το ερώτημα θυμίζει εκείνο το γνωστό με την κότα και το αυγό. Νομίζω πως η τηλεόραση αλλά και ο κινηματογράφος, απλά αυτό που κάνουν είναι να δείχνουν κάτι που ήδη υπάρχει και δεν είναι αυτοί οι αιτίες. Νομίζω πως το πρόβλημα εντοπίζεται κάπου αλλού κι αυτό θα πρέπει να θεωρήσουμ ως πιο σημαντικό.
Αλήθεια, υπάρχει καμία σχέση της πραγματικότητας με ό,τι παρακολουθούμε συχνά στην τηλεόραση; Και αναφέρομαι στην τηλεόραση επειδή είναι το μέσο στο οποίο ο καθένας έχει εύκολη πρόσβαση.
Νομίζω πως δε θα διαφωνήσετε μαζί μου εάν υποστηρίξω πως στην τηλεόραση προβάλλεται μια εικονική πραγματικότητα. Μια εικόνα η οποία οδηγεί τους νέους στην υιοθέτηση κάποιων κοινωνικών προτύπων στα οποία κυριαρχούν η καριέρα, το χρήμα, η ομορφιά, τα ρούχα, τα αυτοκίνητα. Μόνο που αυτά υπάρχουν μέσα στο κουτί αλλά στον πραγματικό κόσμο είναι πολύ δύσκολο να τα αποκτήσεις. Είναι σχεδόν ακατόρθωτο για το νέο να ενταχθεί, να νιώσει όπως τον γόη με το σούπερ αυτοκίνητο και τη γυναικάρα δίπλα του. Κι έτσι θα αρχίσει να μισεί την κοινωνία η οποία του αρνείται να ζήσει. Και στρέφεται εναντίον της θέλοντας, ή νομίζοντας πως θα την αλλάξει και θα την κάνει καλύτερη σπάζοντας τράπεζες, ή πως θα μπορέσει να ζήσει καλύτερα εάν εξοντώσει τους μετανάστες και πετάξει τους Τούρκους από την Κωνσταντινούπολη.
Κι όταν έρχεται η ώρα για τα ΜΜΕ να ενημερώσουν το κοινό, εκείνα καταφεύγουν στο συμψηφισμό και τη θεωρία των δύο άκρων, υποκρύπτοντας ή μάλλον εξισώνοντας το σπάσιμο μιας βιτρίνας, ή το κάψιμο ενός αυτοκινήτου –πράξεις αξιοκατάκριτες και άνευ αποτελέσματος κατά την άποψή μου- με τις επιθέσεις εναντίον ανθρώπων αλλά ακόμη και με δολοφονίες.
Το περασμένο Σάββατο με αφορμή την 6η Δεκέμβρη, μας απασχόλησαν για μια ακόμη φορά κάποιες ταραχές που έγιναν, και ξεχάσαμε πως το 2008 είχε δολοφονηθεί ένα 15χρονο παιδί και πως σήμερα ένας 20χρονος κινδυνεύει να πεθάνει εξαιτίας μιας ανάλγητης, απάνθρωπης και εκδικητικής εξουσίας.
Βέβαια για τα ΜΜΕ ο μεγάλος κίνδυνος είναι οι κουκουλοφόροι- που συχνά είναι προβοκάτορες μυστικοί αστυνομικοί- και όχι οι ακροδεξιές συμμορίες οι οποίες περιπολούν τις νύχτες ξυλοκοπώντας μετανάστες, ομοφυλόφιλους και όσους δεν έχουν εμφάνιση σύμφωνα με τα ναζιστικά τους πρότυπα. Για τα ΜΜΕ, τα Εξάρχεια είναι κέντρο ανομίας και εξτρεμισμού αλλά κουβέντα για την πλατεία του Αγίου Παντελεήμονα, όπου έχει κυριαρχήσει η χρυσαυγίτικη συμμορία.
Θέλω ακόμη να αναφερθώ στη φιλοξενία ακροδεξιών απόψεων σε όλα τα κανάλια της ελληνικής τηλεόρασης. Χαϊδολογήματα και χαριεντισμοί με τους ναζιστές που τους έφεραν κοντά στους νέους, που τους έκαναν να τους συνηθίσουν και να δεχτούν στη συνέχεια πιο εύκολα τις απόψεις τους. Και φτάσαμε στο σημείο μια μεγάλη μερίδα νέων ανθρώπων να υιοθετεί επιθετική συμπεριφορά απέναντι στους διαφορετικούς αλλά και να φτάνει στην κάλπη για να ρίξει μέσα το ψηφοδέλτιο της Χρυσαυγής.

Νέοι – Βία – ΜΜΕ: Οι γωνίες ενός τριγώνου που συνδέονται μεταξύ τους. Αυτό που οφείλει μια δημοκρατική κοινωνία να κάνει είναι, αφού βέβαια δημιουργήσει τις προϋποθέσεις και πάνω απ’ όλα γίνει αληθινά δημοκρατική είναι να κρατήσει την κορυφή του τριγώνου που είναι οι ΝΕΟΙ, να τη διαφυλάξει ως κόρη οφθαλμού και στη συνέχεια να αναλάβει το ρόλο που της αναλογεί. Μέσω της εκπαίδευσης κυρίως αλλά και μέσω νομοθετικών ρυθμίσεων, να φροντίσει για την αλλαγή της δεύτερης γωνίας ΜΜΕ, ώστε αυτά να παίξουν το ρόλο τους έχοντας ως γνώμονα όχι τη θεαματικότητα, άρα το κέρδος, άρα την προβολή καταναλωτικών προτύπων, αλλά την ενημέρωση, τη μόρφωση τον πολιτισμό, την ποιοτική διασκέδαση και με αυτόν τον τρόποι την εξάλειψη –στο μέτρο του δυνατού- της τρίτης γωνίας ΒΙΑ και την αντικατάστασή της με μια άλλη, που ίσως να την πούμε ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ.
Στράτος Κερσανίδης
11 Δεκεμβρίου 2014

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s