«ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ» – Συνέντευξη με τους σκηνοθέτες

(αναδημοσίευση από την ΕΠΟΧΗ, 23/3/2013)

Η μέρα της φωτιάς

Συνέντευξη στον Κώστα Γ. Καρδερίνη

xroniko1Στις 2 Σεπτεμβρίου 1944, γερμανικά στρατεύματα κατοχής μαζί με έλληνες ταγματασφαλίτες, ξεκλήρισαν τον πληθυσμό του Χορτιάτη. Ακόμη ένα, από τα πολλά ολοκαυτώματα που συνέβησαν στην Ελλάδα τα χρόνια της ναζιστικής κατοχής, καταγράφεται στο ντοκιαμντέρ «Το χρονικό μιας καταστροφής» το οποίο προβλήθηκε στο 15ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

Οι σκηνοθέτες της ταινίας Χρύσα Τζελέπη και Άκης Κερσανίδης, μιλούν για την ταινία τους στον Κώστα Καρδερίνη.

Ποια η αφορμή γι’ αυτό το ντοκιμαντέρ;

Άκης: Ήταν μια παλιά σκέψη που εκκρεμούσε. Το 2000 συμμετείχαμε σε μια σειρά στην τηλεόραση για τον αιώνα που μας πέρασε. Είχα αναλάβει να κάνω ένα ντοκιμαντέρ για την Κατοχή. Κατά την έρευνα προέκυψε και αποφασίσαμε να βάλουμε και την περίπτωση του Χορτιάτη. Αλλά επειδή έγινε στο τέλος, δεν είχα βρει πολλά στοιχεία ακόμη τότε. Μπήκε ως ένα μικρό φινάλε στο τέλος του τηλεοπτικού αυτού επεισοδίου.

Μας έμεινε αυτή η ιδέα ότι κάτι πρέπει να κάνουμε γι’ αυτό, επειδή ξέραμε ότι υπάρχουν άνθρωποι που ζουν. Αλλά ήθελε ψάξιμο. Κάποια στιγμή μετά από χρόνια ο Μπάμπης Νανακούδης (με τον οποίο είχα μιλήσει το 2000) μας παρότρυνε: Είπες ότι θα το κάνουμε ντοκιμαντέρ, άντε μήπως το κάνουμε! Κάτσαμε τότε και το σκεφτήκαμε.

Χρύσα Τζελέπη

Χρύσα Τζελέπη

Χρύσα: Συνέβη κι ένα άλλο σημαντικό! Ο Θόδωρος Βαλαχάς έγραψε ένα βιβλίο με νέα στοιχεία (Ό,τι απόμεινε από τη μέρα εκείνη, η μνήμη είναι). Υπήρχε ως τότε αυτή η διχογνωμία για το ποιος ευθύνεται. Οι αντάρτες που έστησαν την ενέδρα στο υδραγωγείο, γιατί πήγαν εκεί; Ήταν πολύ περίεργο, λίγο πριν το τέλος του πολέμου! Ο Καπετάν Χορτιάτης που ακόμη ζούσε τους χάρισε το αρχείο του, όπου περιέχονται όλες οι εντολές που παίρνανε οι αντάρτες. Προκύπτει λοιπόν πως είχανε στοιχεία ότι θ’ ανεβούνε οι γερμανοί με τους ταγματασφαλίτες να κάνουνε εκκαθάριση στο χωρίο. Και ότι οι ενέδρες ήταν τρεις κι όχι μία.

Αυτά τα νέα δεδομένα ήταν αφορμή να βγει το θέμα προς τα έξω και ν’ αρχίσει ένας διάλογος στο χωριό. Κάποιοι λέγαν ότι δε φταίγαν οι αντάρτες κι άλλοι καταλογίζανε σ’ αυτούς την καταστροφή του Χορτιάτη.

Άκης: Τότε ήταν που κυκλοφόρησε και το βιβλίο του Βαλαχά. Έτσι ξεκινήσαμε, βρήκαμε τους ανθρώπους κι αρχίσαμε να τους καταγράφουμε. Είναι εξ ολοκλήρου δική μας παραγωγή οπότε πήγαινε με αργό ρυθμό.

Ο Μανόλης Γλέζος πως προέκυψε;

Χρύσα: Μας κίνησε το ενδιαφέρον διότι το ποίημα που διαβάζει, στην αρχή και μετά πάλι προς το τέλος, το έγραψε αυτός ο ίδιος για το Ολοκαύτωμα στο Χορτιάτη. Μερικά χρόνια πριν. Οπότε του ζητήσαμε να μας το διαβάσει για να το έχουμε ως ήχο στην ταινία και με την ευκαιρία μας είπε δυο λόγια.

Άκης: Είναι ένας άνθρωπος που έχει ασχοληθεί αρκετά με τα ελληνικά ολοκαυτώματα. Και με τις διεκδικήσεις από το γερμανικό κράτος.

Χρύσα: Έθεσε πολύ ωραία το γενικό πλαίσιο. Γιατί δεν είναι ένα μόνο το ολοκαύτωμα. Είναι τόσα πολλά που φαίνεται πως ήταν ένα οργανωμένο σχέδιο δράσης. Ίσως τότε δεν ήταν αντιληπτό γιατί δεν υπήρχε επικοινωνία ανάμεσα στα χωριά. Τώρα φαίνεται καλά πόσο οργανωμένη ήταν η καταστροφή τους.

Ο Στράτος Δορδανάς είναι πολύ σοβαρός και με ξενίζει.

Χρύσα: Το θέμα «Ταγματασφαλίτες» δεν το αγγίζουν εύκολα. Δεν ακούγεται, δε λέγεται, και δεν έχουν ασχοληθεί πολλοί με αυτό. Οπότε θεωρήσαμε ότι έπρεπε κάποιος να μιλήσει, ο οποίος έχει κάνει μελέτη, έρευνα και διδακτορικό πάνω σ’ αυτό. Θέλαμε μια επιστημονική αναφορά για να μη φανεί ότι παίρνουμε θέση. Είναι δύσκολο να εκφραστούν άνθρωποι που τους έζησαν.

Άκης Κερσανίδης

Άκης Κερσανίδης

Άκης: Ο Δορδανάς είναι ο μόνος που μελέτησε επισταμένα το θέμα των δωσίλογων. Έχει γράψει και τρία (νομίζω) βιβλία περί αυτών.

Η μαρτυρία του κοριτσιού που γλίτωσε δυο φορές και δέχεται τηλεφώνημα συγνώμης από τον παραλίγο φονιά της, είναι γλαφυρή.

Άκης: Τρεις φορές γλίτωσε αλλά η τρίτη φορά δεν υπάρχει στο ντοκιμαντέρ. Έχουμε πολύ υλικό ακόμα με ιστορίες ανθρώπων που δεν το χρησιμοποιήσαμε.

Χρύσα: Ο στόχος του ντοκιμαντέρ είναι να ανοιχτούν όλα αυτά τα θέματα προς συζήτηση, τα οποία μένουνε κρυφά στην Ελλάδα. Είναι μη συζητήσιμα ακόμη κι όταν είναι ιστορικά γεγονότα. Πρέπει κάποια στιγμή να ενσωματωθούν στη ελληνική ιστορία. Οι ταγματασφαλίτες ζούνε ακόμη και σήμερα, δεν έχουνε τιμωρηθεί. Κατέχουν μάλιστα αξιώματα πολλοί απ’ αυτούς, όπως αναφέρει ο Θόδωρος Βαλαχάς, διότι μετά βρέθηκαν στον τακτικό στρατό να πολεμούν τους αντάρτες.

Άκης: Εμείς αισθανόμασταν, σε όλη τη διάρκεια της πραγμάτωσης του ντοκιμαντέρ, ότι έχουμε αργήσει να ασχοληθούμε. Ότι έπρεπε πιο μπροστά να το κάνουμε. Θα είχαμε πολύ περισσότερες μαρτυρίες, περισσότερους ζωντανούς επιζήσαντες. Πεθαίνουν οι άνθρωποι γιατί έχουν περάσει 68 χρόνια. Θα μας έδιναν κάποιοι άλλοι περισσότερες πληροφορίες.

Χρύσα: Ακόμη και πριν 4-5 χρόνια οι άνθρωποι του χωριού δε θέλανε να μιλάνε. Δε μιλούσαν εύκολα για το θέμα και τα συμβάντα. Υπήρχε ένα περίεργο κλίμα μεταξύ τους.

Θεωρώ φυσικό να το καταχωνιάζουν στη μνήμη τους.

Χρύσα: Οι παθόντες, νεκροί και επιζήσαντες, δεν είχανε σχέση με την Αντίσταση. Αυτούς που είχαν σχέση τους έδιωχνε ο πρόεδρος. Ακούγεται αυτό στην ταινία. Σωθήκανε αυτοί, ουσιαστικά. Υπάρχει λοιπόν μια περίεργη αίσθηση από όσους καταστράφηκαν (ενώ δεν είχαν καμία σχέση) απέναντι σ’ αυτές τις οικογένειες που σώθηκαν. Κλίμα που το βλέπουμε και μετέπειτα, στον Εμφύλιο.

Άκης: Αυτή ακριβώς είναι η ιδιαιτερότητα στο Χορτιάτη. Οι περισσότεροι σκοτωμένοι (στο φούρνο και στο 2ο κτίσμα) ήτανε γυναίκες και παιδιά. Οι άντρες είχανε φύγει γιατί πιστεύανε ότι δε θα πειράξουν τα γυναικόπαιδα. Κι όμως…

Χρύσα: Για μας είναι μια αρχή γιατί σκεφτόμαστε να κάνουμε μια σειρά τέτοιων ντοκιμαντέρ για την πόλη. Για την Κατοχή, για τον Εμφύλιο, είναι πολλά τέτοια θέματα που δεν έχουν καταγραφεί σε ταινία.

Άκης: Η εκτέλεση του αιμοσταγούς Σούμπερτ που βλέπουμε σε φωτογραφίες στο ντοκιμαντέρ έγινε στο Γεντί Κουλέ…

Χρύσα: Και οι μαρτυρίες που έχουμε από τον Βαλαχά που ήταν φυλακισμένος στο στρατόπεδο Παύλου Μελά. Κι εκεί, μέσα απ’ τη φυλακή αυτή, υπάρχουν πολλές ιστορίες, ανείπωτες ακόμα.

Ανοίγετε ολόκληρο κόσμο λοιπόν με αυτό το ντοκιμαντέρ!

Χρύσα: Λέμε να προσπαθήσουμε. Ναι.

Άκης: Μας άνοιξε η όρεξη. Αυτό που θεωρούμε σημαντικό είναι η βιωμένη ιστορία κι όχι η τυπωμένη. Απ’ τους ανθρώπους που τη βίωσαν έχει πάντα μια άλλη διάσταση. Η άλλη Ιστορία, η επίσημη από τους επιστήμονες, μπορεί να είναι πιο τεκμηριωμένη. Αλλά η βιωμένη ιστορία έχει άλλα πράγματα, έχει τα συναισθήματα των ανθρώπων.

Βλέπεις ότι κάνουμε συνεχώς κοντινά πλάνα πάνω σε πρόσωπα την ώρα που μιλάνε. Οι πληροφορίες που δίνουν π.χ. με τις μικρές αλλαγές του βλέμματος των ματιών είναι πολύ δυνατό στοιχείο. Μπορεί σε κάποια σημεία να είναι λάθος ή να δηλώνει αμνησία. Σημασία έχει ότι το βίωμα είναι δυνατό και στο σινεμά είναι χρήσιμο.

Η μουσική του ντοκιμαντέρ;

Άκης: Είναι από έναν δίσκο που έκαναν Σάκης Παπαδημητρίου και Χρήστος Γερμένογλου. Από μια ζωντανή ηχογράφηση. Ακούγεται στους τίτλους τέλους. Τα υπόλοιπα κομμάτια είναι των Free Call ενός άλλου αυτοσχεδιαστικού σχήματος της πόλης μας. Δεν ακούγονται πολύ, βέβαια.

            (μερική αναδημοσίευση από μεγαλύτερη συνέντευξη. Δείτε http://kemes.wordpress.com)

 

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s