« Η ΜΑΝΑ»

(αναδημοσίευση από την ΕΠΟΧΗ, 13/1/2013)

Να σπάσουν οι αλυσίδες του ανθρώπινου μυαλού

x400

Του Στράτου Κερσανίδη

«Εσείς δεν μπορούσατε να ζήσετε αλλιώτικα κι όμως το καταλαβαίνετε πως ζήσατε μια παλιοζωή! Χιλιάδες άνθρωποι μπορούν να ζήσουν καλύτερα από σας κι όμως ζουν σαν τα ζώα και μάλιστα καμαρώνουν ότι ζουν καλά! Που τη βλέπουν την καλή ζωή; Επειδή σήμερα δούλεψαν και φάγαν; Και το ίδιο αυτό, μια ολόκληρη ζωή, δουλειά και φαί; Ανάμεσα σ΄ αυτά τα δυο γεννούν και παιδιά, στην αρχή παίζουν μαζί τους, κι ύστερα, σαν μεγαλώνουν και θέλουν μπόλικο φαί, θυμώνουν, τα βρίζουν, τραβάτε, τους λένε, αχόρταγα παλιόπαιδα, καιρό πια να δουλέψετε για να φάτε! Και θα το θελαν  να τα φτιάξουν τα παιδιά τους οικιακά ζώα, αλλά εκείνα αρχίζουν να δουλεύουν για τη δική τους κοιλιά και σέρνει ο γάιδαρος το κάρο στον ανήφορο! Μια ολόκληρη ζωή! Πραγματικά άνθρωποι είναι μόνο εκείνοι που σπάζουν τις αλυσίδες απ’ το ανθρώπινο μυαλό».

Το παραπάνω είναι ένα απόσπασμα από το μνημειώδες μυθιστόρημα «Η μάνα» (Mat) που έγραψε ο Μαξίμ Γκόρκι το 1906. Είκοσι χρόνια μετά, δηλαδή το 1926, ο μεγάλος σοβιετικός σκηνοθέτης Βζέφολοντ Πουντόβκιν, ανέλαβε να το μεταφέρει στον κινηματογράφο δημιουργώντας μια μεγάλη ταινία η οποία το 1958, σ’ ένα συνέδριο  της Διεθνούς Ενώσεως Κριτικών Κινηματογράφου στις Βρυξέλλες, συμπεριλήφθηκε ανάμεσα στις 12 σημαντικότερες ταινίες από δημιουργίας κινηματογράφου. «Πράγμα απολύτως δίκαιο, αφού μ’ αυτήν ακριβώς την ταινία, για πρώτη φορά, το μοντάζ μπαίνει στην υπηρεσία της αφηγηματικής σαφήνειας: ‘Η Μάνα’ γίνεται το μοντέλο για έναν σωστό, κατανοητό και αποτελεσματικό τρόπο αφήγησης, και το δίδαγμα αυτό θα το αφομοιώσει πλήρως το Χόλιγουντ στις μεγάλες του στιγμές», όπως έγραψε ο αείμνηστος Βασίλης Ραφαηλίδης στο Βήμα στις 7/10/1975.

Η μάνα του τίτλου είναι η Πελαγία Νίλοβνα, μια γυναίκα που ζει στη Ρωσία στις αρχές του 20ου αιώνα, σε μια εποχή που οι επαναστάτες συγκρούονται με το τσαρικό καθεστώς. Ο Πάβελ, ο γιος της, ο οποίος αγωνίζεται εναντίον του Τσάρου συλλαμβάνεται και η Πελαγία με σκοπό την απόδρασή του από τις φυλακές, οργανώνεται στις τάξεις των επαναστατών. Έτσι η άχαρη μέχρι τότε ζωή της αλλάζει, αποκτά συνείδηση και αντιλαμβάνεται πως ο μοναδικός τρόπος για να ζήσει καλύτερα αυτήν αλλά και όλοι οι άνθρωποι είναι ο αγώνας. Και η Πελαγία Νιλόβνα έχοντας νιώσει τούτη τη φλόγα από μητέρα του Πάβελ γίνεται μητέρα όλων των καταπιεσμένων. Όλων όσοι αγωνίζονται για να αλλάξουν τη ζωή τους.

Ο Βζέφολοντ  Πουντόβκιν, συνοδοιπόρος του Σεργκέι Αϊζενστάιν στην ανανέωση του κινηνματογράφου στη χώρα του, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο όπως φάνηκε, σκηνοθετεί με μία πρωτοφανή λιτότητα και με απόλυτο ρεαλισμό. Δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στους χαρακτήρες του, και στο πως αυτοί –ιδίως η Νίλοβνα- σταδιακά συνειδητοποιούνται, χρησιμοποιεί κοντινά πλάνα, κινηματογραφεί τις μικρές κινήσεις, π.χ. στα δάχτυλα ή στα χείλη και στη συνέχεια με τη χρήση του μοντάζ προχωρά στη δημιουρτγία έντασης και συναισθηματικής έξαρσης. Άλλωστε αυτή ήταν η κοινή γραμμή των σκηνοθετών εκείνης της εποχής στη Ρωσία, όπως ο Κουλέσοφ, ο Αιζενστάιν κ.α. Μάλιστα ο Πουντόβκιν υποστήριζε πως το μοντάζ είναι ο κεντρικός πυρήνας της ταινίας. Πως όλα όσα προηγούνται, όπως σενάριο, γυρίσματα κλπ., πρέπει να είναι έτσι προγραμματισμένα ώστε να εξυπηρετούν το τελικό μοντάζ. Τη στιγμή, δηλαδή, που ο σκηνοθέτης θα πάρει στα χέρια του τα διάφορα κομμάτια της ταινίας, θα τα συνθέσει και έτσι θα καταλήξει σε κάτι καινούργιο, σε αυτό που ο ίδιος από την αρχή ήθελε να δώσει, δηλαδή στην τελική μορφή της ταινίας.

Ακόμη θα πρέπει να μιλήσουμε για την πλαστικότητα των εικόνων του Πουντόβκιν, για την εικαστικότητα των πλάνων του που παραπέμπουν σε πίνακες ζωγραφικής, αλλά και για τις μοναδικές ερμηνείες των ηθοποιών. Άλλωστε ο ίδιος έδινε μεγάλη σημασία στους ηθοποιούς, υποστηρίζοντας πως ο ηθοποιός πρέπει να γνωρίζει την τεχνική του κινηματογράφου όσο κι ο σκηνοθέτης, έτσι ώστε να μπορεί να χτίσει οργανικά το ρόλο του.

Το βιβλίο του Γκόρκι πρωτοδημοσιεύτηκε το 1906 –το πρώτο μέρος του- αλλά αποσύρθηκε ΄’αμεσα από την αστυνομία με την κατηγορία πως «…καλλιεργούσε την εχθρότητα των εργατών κατά των εύπορων τάξεων του πληθυσμού και ωθούσε σε εξέγερση…». Το δεύτερο μέρος του βιβλίου δημοσιεύτηκε με μεγάλες χειρουργικές επεμβάσεις της τσαρικής λογοκρισίας. Ολόκληρο το μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στη Ρωσία το 1917.

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s