«Σελανίκ» του Βασίλη Τσιράκη, εκδόσεις Τόπος

Το παρακάτυω κείμενο αποτελεί την εισήγησή μου στην παρουσίαση του βιβλίου που έγινε στις 25 Μαϊου στο ΒΙΒΛΙΟρυθμό, στη Θεσσαλονίκη

Από την πρώτη σελίδα του βιβλίου, ο Βασίλης Τσιράκης μας εισάγει στη Θεσσαλονίκη των ανοιχτών οριζόντων, τη Θεσσαλονίκη των ανθρώπων, των πολιτισμών, των θρησκειών, των γλωσσών. Και ξεκινά τη συναρπαστική του αφήγηση μέσα από τους ήρωές του, μια αφήγηση που περιδιαβαίνει το χώρο και το χρόνο.

Δεν είναι μεγάλο το χρονικό διάστημα το οποίο περιλαμβάνεται στο μυθιστόρημα. Είναι μόλις 16 χρόνια. Αλλά τι χρόνια! Τόσο πυκνά σε γεγονότα, που θαρρείς πως ο χρόνος επεκτείνεται, μεγαλώνει, δεν έχει αρχή και τέλος.

Στο επίκεντρο της αφήγησης αλλά και της Ιστορίας (με κεφαλαίο Ι) βρίσκονται τέσσερις οικογένειες. Από εκεί ο συγγραφέας αρχίζει να ξετυλίγει την αφήγησή του. Και τοποθετεί τις οικογένειες αυτές μέσα στη δίνη των γεγονότων, ώστε τα μέλη τους να γίνονται συμμέτοχοι αλλά και θύματά τους. Βλέπουμε δηλαδή, το αντίκτυπο –όπως έλεγε κι ο Αγγελόπουλος για τις ταινίες του- των ιστορικών γεγονότων επάνω στις ζωές των ανθρώπων.

Αν απογυμνώσεις τον κορμό της αφήγησης από τα γεγονότα, αυτό που μένει είναι κάποιες καθημερινές ιστορίες ανθρώπων. Έρωτες, γάμοι πετυχημένοι ή αποτυχημένοι, ανεκπλήρωτοι πόθοι και ένα γλυκό χάπι έντ. Ναι, αλλά κάθε μυθιστόρημα έχει ανάγκη από έναν βασικό αφηγηματικό κορμό. Ο οποίος μπορεί, και πρέπει –κατά την άποψή μου- να είναι απλός. Γιατί αφενός είναι αυτός ο οποίος δίνει συνέχεια στα γεγονότα που διαβάζουμε αφετέρου προσφέρεται για να αναπτύξει ο συγγραφέας επάνω του, τη βασική του ιδέα, εκείνη για την οποία αποφάσισε να γράψει το βιβλίο, που δεν είναι φυσικά κάποιοι έρωτες, κάποιοι γάμοι, κάποιες ζήλιες και κάνα δυο ίντριγκες.

Έτσι φτάνουμε στον πυρήνα των πραγμάτων, σε αυτό που ταλάνισε το συγγραφέα, που τον ώθησε να γράψει αυτό, το συγκεκριμένο βιβλίο. Γιατί ο Βασίλης Τσιράκης δεν ήθελε προφανώς να γράψει ένα αισθηματικό μελόδραμα αλά Βίπερ Νόρα, αλλά ήθελε να μιλήσει για πράγματα που έχει μέσα στο κεφάλι του, για ιδέες και πιστεύω, ήθελε να επικοινωνήσει με το κοινό, να τα πει. Και με το βιβλίο αυτό το έκανε και μάλιστα, το έκανε με τον καλύτερο τρόπο.

Θα σταθώ στους χαρακτήρες του βιβλίου, και κυρίως στα παιδιά των οικογενειών που γνωρίζουμε στην αρχή. Κι αυτό επειδή επάνω σε αυτά «στήνεται» η ιστορία και αυτά είναι που εμπλέκονται στα γεγονότα.

Ο ένας, ο Διονύσης Ρηγάτος, είναι ένας έξυπνος άνθρωπος, ένας καλός χαρακτήρας ο οποίος έχει την αίσθηση του δικαίου αλλά δεν είναι ο άνθρωπος ο οποίος μπλέκεται. Παντρεύεται και ζει ευτυχισμένος με την αγαπημένη του Αριάδνη. Είναι όμως ένας άνθρωπος ντόμπρος και πάνω απ’ όλα τιμά τη φιλία του.

Ο Στεφάν Αποστόλωφ, είναι ένας ανήσυχος άνθρωπος, είναι ένας επαναστάτης ο οποίος ρισκάρει τα πάντα για τα όσα πιστεύει. Και πιστεύει σε ιδανικά όπως η δικαιοσύνη, η ελευθερία, η ισότητα. Για όλα αυτά θυσιάζει ακόμη και τον έρωτα του για τη Βικτωρία, αδελφή του καλύτερού του φίλου, του Διονύση.

Ο τρίτος της παρέας είναι ο Φαμπιάν Σιτελής. Ένας άνθρωπος καιροσκόπος, που ζει για το χρήμα και τα αξιώματα. Πολιορκεί τη Βικτωρία, εκείνη τον απορρίπτει, αλλά τελικά, όταν ο Στεφάν εξαφανίζεται, τον παντρεύεται κάνοντας έναν δυστυχισμένο γάμο.

Τέλος, η Βικτωρία Ρηγάτου, είναι μια γυναίκα, σουφραζέτα. Ατίθαση, ασυμβίβαστη, ανεξάρτητη. Η οποία κάποιαν στιγμή αποφασίζει να αφήσει πίσω της τα πάντα και να κάνει αυτό που θέλει χωρίς να δώσει λογαριασμό σε κανέναν.

 

Όπως έλεγα όμως, το βασικό στοιχείο είναι η ίδια η Ιστορία και το πώς οι παραπάνω χαρακτήρες βιώνουν μέσα της την καθημερινότητα τους. Και ποια είναι αυτή η Ιστορία! Τι να πρωτοπεί κανείς. Από το 1900 ως το 1916, τη περίοδο δηλαδή που περιλαμβάνει το βιβλίο του Βασίλη Τσιράκη, συνέβησαν πράματα και θάματα. Η δράση και οι τρομοκρατικές ενέργειες των βούλγαρων αναρχικών, γνωστών ως βαρκάρηδων, η επανάσταση των νεοτούρκων που έφερε μια νέα πνοή αλλαγής στην οθωμανική αυτοκρατορία, η ίδρυση της Φεντερασιόν και οι πρώτες εργατικές κινητοποιήσεις, πόλεμοι, επιδημίες, χρεοκοπία, η απελευθέρωση της πόλης (ή όπως αλλιώς θέλετε να την πείτε) η απόβαση των στρατευμάτων της Αντάντ, η δολοφονία του βασιλιά, ο εθνικός διχασμός. Κι όλα αυτά σε μια πόλη σταυροδρόμι, σε μια πόλη κοσμοπολίτικη, πολυεθνική, όπου οι διάφορες εθνότητες ζουν αρμονικά αλλά όχι πάντα, η κάθε μία με τους δικούς της ρυθμούς και παραδόσεις. Έλληνες, Εβραίοι, Τούρκοι, Βούλγαροι, Σέρβοι, Αρμένιοι κλπ.

 

Τι είναι εν τέλει αυτό το βιβλίο; Τι κρύβεται μέσα στις σελίδες της «Σελανίκ» που έγραψε ο Βασίλης Τσιράκης;

Ως μία πρώτη απάντηση, η οποία είναι προφανής και αληθής, είναι πως το βιβλίο είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα. Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον είδος λογοτεχνίας.

Πέρα από αυτό όμως, το βιβλίο είναι ένα μωσαϊκό ανθρώπων και γεγονότων. Είναι μια ανθρωπογεωγραφία της Θεσσαλονίκης. Διαβάζοντάς το, ο αναγνώστης αποκτά γνώση του τι ήταν αυτή η πόλη και έτσι μπορεί να την κοιτάξει σήμερα διαφορετικά. Να δει πίσω από το προφανές και να ανακαλύψει κάτω από την άσφαλτο, πίσω από τα μεγάλα κτίρια την Ιστορία. Να αφουγκραστεί τις σκιές των ανθρώπων του παρελθόντος, να οσμιστεί τις παλιές μυρωδιές και να θελήσει έτσι να ανακαλύψει την πραγματική ταυτότητα της Θεσσαλονίκης. Μια ταυτότητα που δεν έχει καμιά σχέση με τα ψεύδη και τις αποκρύψεις της εθνικιστικής υστερίας. Και μέσα από όλα αυτά να την αγαπήσει βαθιά γι’ αυτό που ήταν και είναι και όχι γι’ αυτό που θέλουν κάποιοι να είναι. Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη που απλώνεται από την αρχαία Μακεδονία του Αλέξανδρου, περνά στη δόξα των ρωμαϊκών χρόνων και του βυζαντινού κλέους, με όλες τις στιγμές μεγαλείου και ίντριγκας που υπάρχουν στην ανθρώπινη Ιστορία. Μετά έρχεται η Οθωμανική αυτοκρατορία, οι βαλκανικοί πόλεμοι, η απελευθέρωση για να φτάσουμε στα πιο πρόσφατα γεγονότα, της κατοχής, της εξαφάνισης του εβραϊκού στοιχείου από τους ναζί, στις πολιτικές δολοφονίες του παρακράτους, στο αβέβαιο σήμερα. Αυτήν είναι η Θεσσαλονίκη και πολλά ακόμη. Και ο Βασίλης Τσιράκης βάζει τη δική του σφραγίδα στην αναζήτηση της αληθινής ταυτότητας μιας πόλης που τα τελευταία χρόνια προσπάθησαν να την αλλάξουν και να της δώσουν μια συνέχεια ελληνικότητας η οποία δεν υπάρχει. Επειδή κινδυνεύω να παρεξηγηθώ, διευκρινίζω πως δεν εννοώ τίποτε περισσότερο από αυτό που λέω. Το ελληνικό στοιχείο πάντοτε υπήρχε, από την αρχαιότητα, αλλά με το πέρασμα των χρόνων εμπλουτίστηκε και αυτός είναι ο πλούτος της Θεσσαλονίκης. Τα πολλά έθνη που έζησαν εδώ, οι θρησκείες που λατρεύτηκαν, οι γλώσσες που μιλήθηκαν, οι μουσικές που ακούστηκαν, οι χαρές και οι θρήνοι των ανθρώπων. Ε, ναι λοιπόν. Γι’ αυτό έγραψε το βιβλίο ο αυτό ο συγγραφέας. Ήθελε να μιλήσει για όλα αυτά. Και τα κατάφερε με τον καλύτερο τρόπο. Γράφοντας ένα χορταστικό μυθιστόρημα, απολαυστικό στο διάβασμά του που κρατάει τον αναγνώστη γερά. Η αφήγηση είναι πυκνή αλλά όχι αποπνικτική. Και μέσα από όλα αυτά ο Βασίλης Τσιράκης περνά και την ιδεολογική, την πολιτική του άποψη. Και το κάνει με τον καλύτερο τρόπο. Διακριτικά, όχι εκβιαστικά και κατά μέτωπο. Δεν είναι καθόλου διδακτικός και χαίρομαι που διακρίνω μία συνεχή βελτίωση στα βιβλία του.

Τέλος, θέλω να πω, πως εκτός από ανθρωπογεωγραφία, το βιβλίο είναι και γεωγραφία της πόλης. Τοποθεσίες και σημεία της πόλης παρελαύνουν μέσα από τις σελίδες δίνοντας στον αναγνώστη μία εικόνα της Θεσσαλονίκης. Διαβάζοντας και προσπαθώντας κάθε φορά να προσανατολιστώ, σκεφτόμουν τι καλά που θα ήταν αν το βιβλίο συνοδευόταν κι από ένα χάρτη. Αυτό δεν είναι κριτική, είναι μια δική που λόξα που θέλω πάντοτε να έχω μία αίσθηση του χώρου. Και ως θεσσαλονικιός έσκαγα που μερικές φορές χανόμουν στα στενά σοκάκια της Θεσσαλονίκης των αρχών του 20ου αιώνα. Όμως το ίδιο το βιβλίο, η «Σελανίκ» του Βασίλη Τσιράκη, με βοήθησε να βρω τον προσανατολισμό μου.

Τέλος, κι αυτό θέλω να το επισημάνω, το βιβλίο είναι αποτέλεσμα μιας επίμονης, επίπονης και σε βάθος έρευνας. Δηλαδή ο συγγραφέας δεν είχε μια ιδέα την οποία έκατσε και έγραψε. Αλλά είχε μια ιδέα η οποία για να γραφτεί και να έχει αυτό το αποτέλεσμα, απαιτούσε μια δύσκολη έρευνα. Δεν είναι καθόλου τυχαία λοιπόν, η βιβλιογραφία, που προς τιμήν του Βασίλη, παρατίθεται στο τέλος του βιβλίου.

 

Ευχαριστώ το Βασίλη, για την τιμή που μου έκανε, για μια ακόμη φορά, να παρουσιάσω το θαυμάσιο βιβλίο του. Και ευχαριστώ και σας για την προσοχή σας.

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s