Εναλλακτική πληροφόρηση στην εποχή της κρίσης

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί εισήγηση στην εκδήλωση με θέμα «η δημοσιογραφία στα χρόνια της κρίσης» που πραγματοποιήθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2011 στο Επιμελητήριο της Δράμας. Η εκδήλωση οργανώθηκε από το Σύνδεσμο Ημερησίων Περιφερειακών Εφημερίδων και την εφημερίδα Χρονικά της Δράμας, στη μνήμη του δημοσιογράφου και εκδότη των Χρονικών, Νίκου Σιμόπουλου.

Θα ξεκινήσω με μία γενική παραδοχή. Την τελευταία 20ετία –ίσως και 30ετία- ζούμε το θάνατο της δημοσιογραφίας. Στα χρόνια που η νεοφιλελεύθερη εκδοχή του καπιταλισμού έχει θριαμβεύσει η «είδηση» έχει καταστεί αφενός εμπόρευμα αφετέρου έχει μπει στην υπηρεσία οικονομικών συμφερόντων. Τα ίδια τα ΜΜΕ, και ιδιαίτερα τα μεγάλα τηλεοπτικά κανάλια αλλά και τα μεγάλα συγκροτήματα του Τύπου, βρίσκονται στην υπηρεσία ενός συγκεκριμένου πολιτικού και οικονομικού συστήματος. Αποτελούν μηχανισμούς προπαγάνδας της κυρίαρχης ιδεολογίας, αναπαράγουν τις ειδήσεις που την εξυπηρετούν, μεγαλοποιώντας κάποιες και αποσιωπώντας κάποιες άλλες. Κοινό μυστικό είναι οι σχέσεις οικονομικής διαπλοκής ανάμεσα στην εκάστοτε κυβερνητική εξουσία και τους βαρόνους –ας τους πούμε έτσι- των ΜΜΕ.

Δεν είναι τραγικό, φίλοι και φίλες, να μην αποτελεί γεγονός, να είναι σα να μην έχει γίνει κάτι το οποίο δεν υπάρχει ως τηλεοπτική εικόνα;

Έχει κανείς την εντύπωση πως τα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων είναι δελτία ειδήσεων;

Ονομάζονται έτσι, μόνο που τα όσα μεταδίδονται, είναι αυστηρά επιλεγμένα και ιεραρχημένα ώστε να εξυπηρετούν ένα σύστημα. Ας θυμηθούμε τις εικόνες που βλέπουμε από τις μεγάλες διαδηλώσεις, οι οποίες επικεντρώνονται σε τυχόν επεισόδια κι ας θυμηθούμε επίσης, το πώς χρησιμοποιήθηκε η τηλεόραση στον πόλεμο του Κόλπου. Κι ακόμη ας θυμηθούμε τον τρόπο με τον οποίο η πολιτική και η δημοκρατία αντικαταστάθηκαν από την τηλεοπτική πολιτική και την τηλεοπτική «δημοκρατία». Νομίζετε πως δεν έχει παίξει ρόλο στην άνοδο της ακροδεξιάς στην Ελλάδα, που σήμερα βρίσκεται μέσα στην κυβέρνηση, η τηλεοπτική προβολή της;

Κι ας έρθουμε στα τελευταία χρόνια, τα χρόνια της κρίσης που βιώνουμε με ιδιαίτερα δραματικό τρόπο. Νομίζω πως και εδώ υπάρχει μία γενική παραδοχή. Πως τα κυρίαρχα ΜΜΕ λειτούργησαν ως προπαγανδιστικοί μηχανισμοί του συστήματος υπέρ της πολιτικής του μνημονίου, και της λιτότητας. Προπαγάνδισαν και προπαγανδίζουν την πολιτική του μονόδρομου, της μη ύπαρξης εναλλακτικών λύσεων και εξόδου από την κρίση.

Όλον αυτόν τον καιρό, τηλεόραση και συγκροτήματα του Τύπου προσπάθησαν να μας πείσουν για τα περί της συλλογικής ευθύνης των Ελλήνων για την κατάντια της οικονομίας μας, για τον τεράστιο αριθμό των δημοσίων υπαλλήλων, για την ανάγκη συρρίκνωσης του δημόσιου τομέα προτείνοντας ως λύση το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας σε ιδιωτικά συμφέροντα κλπ. Κάπου – κάπου εμφανίζουν και κάποιους με διαφορετική άποψη, με εναλλακτικές προτάσεις διεξόδου από την κρίση, ως δημοκρατικό άλλοθι. Και πάντοτε με συνομιλητές «κοράκια» του συστήματος με το ερώτημα- ταμπού «και τι θα γίνει εάν αύριο δεν έχουμε να πληρώσουμε μισθούς και συντάξεις;». Και φυσικά χωρίς ποτέ να αφήνουν τον έχοντα αντίθετη άποψη να ολοκληρώσει μία σκέψη. Δε θα αναφερθώ σε φωτεινές εξαιρέσεις οι οποίες απλώς επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

Και το ερώτημα που τίθεται είναι: Πως απαντάμε σε όλο αυτό; Πως μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε; Η απάντηση είναι, σταματώντας τις διαπιστώσεις και τους αφορισμούς και περνώντας στη δράση. Δημιουργώντας τα δικά μας δίκτυα πληροφόρησης.

Το 2004 βρέθηκα σε ένα κινηματογραφικό φεστιβάλ στην Άγκυρα. Εκεί γνωρίστηκα με δύο κοπέλες από την Ισπανία, οι οποίες συμμετείχαν με ένα ντοκιμαντέρ, με τίτλο «200 χιλιόμετρα» το οποίο έδειχνε το δρόμο μιας εναλλακτικής πληροφόρησης.

Ένα χρόνο πριν, στην Ισπανία, η κυβέρνηση προχώρησε στην ιδιωτικοποίηση της κρατικής εταιρίας τηλεπικοινωνιών. Οι εργαζόμενοι αντιδρώντας σε αυτό, συντονίστηκαν και αποφάσισαν να κάνουν μία μεγάλη πανισπανική πορεία, από όλες τις μεγάλες πόλεις με κατάληξη τη Μαδρίτη τη μέρα της Πρωτομαγιάς.

Μία ομάδα ακτιβιστών δημοσιογράφων και κινηματογραφιστών αποφάσισε να παρακολουθήσει αυτές τις πορείες, να τις καταγράψει, να συζητήσει με τους συμμετέχοντες και με τους αλληλέγγυους. Τι συνέβη στην προκειμένη περίπτωση; Το προϊόν, δηλαδή η ταινία που προέκυψε είναι ένα ντοκουμέντο αυτής της τεράστιας κινητοποίησης. Το δεύτερο, εξίσου αν όχι περισσότερο σημαντικό, είναι η λειτουργία της ομάδας των ανθρώπων που εργάστηκαν για τη δημιουργία του. Αν θυμάμαι καλά, ήταν 22 άτομα από πολλές ειδικότητες με ένα κοινό σκοπό. Λειτούργησαν ως κολεκτίβα, μοιράστηκαν τα έξοδα, συνεργάστηκαν και έβγαλαν ένα αποτέλεσμα. Ένα ντοκιμαντέρ που κατέγραψε μία κινητοποίηση εργαζομένων και που χάρις σε αυτό ο υποφαινόμενος ήρθε σε επαφή με το γεγονός που κατέγραψε. Και όχι μόνον εγώ αλλά και οι τούρκοι θεατές που το είδαν στο φεστιβάλ αλλά και άνθρωποι στην Ισπανία και σε άλλες χώρες του κόσμου.

Κάτι αντίστοιχο συνέβη και στη χώρα μας το 2008, με την «εξέγερση» του Δεκέμβρη. Μία αντίστοιχη κολεκτίβα, αποτελούμενη από οπερατέρ, δημοσιογράφους, μοντέρ, σκηνοθέτες, κατέγραψε τα γεγονότα εκείνων των ημερών, πήρε συνεντεύξεις και έκανε μία καταγραφή των γεγονότων η οποία ουδεμία σχέση έχει με τα όσα μετέδιδε τις μέρες εκείνες η τηλεόραση. Το ντοκιμαντέρ «Οργισμένος Δεκέμβρης» είναι ακόμη ένα δείγμα αυτό-οργάνωσης στη δράση αλλά και εναλλακτικής πληροφόρησης.

Κι άλλο ένα παράδειγμα είναι το Debtocracy, το οποίο  ξεκίνησε ένα μεγάλο πείραμα στην ελληνική δημοσιογραφία. Για πρώτη φορά, οι πολίτες χρηματοδότησαν απευ­θείας μια ομάδα επαγγελματιών δημοσιογράφων, που προετοίμασαν ένα ντοκιμαντέρ για τα αίτια της ελληνικής αλλά και της παγκόσμιας κρίσης χρέους. Μέσα σε αυτούς του οχτώ μήνες η πορεία του Debtocracy ξάφνιασε πολλούς και πολύ περισσότερο τους ίδιους τους δημιουργούς του.

Τη στιγμή αυτή υπάρχουν κάποιες εφημερίδες, κάποια περιοδικά, κάποιοι ραδιοφωνικοί σταθμοί που προσφέρουν αυτό που λέμε, εναλλακτική πληροφόρηση, που κάνουν εναλλακτική δημοσιογραφία. Δηλαδή μια δημοσιογραφία πέρα από την καθεστωτική. Ανάμεσά τους είναι και η Εποχή, η εφημερίδα με την οποία συνεργάζομαι.

Δυστυχώς όμως η κυκλοφορία και η ακροαματικότητά τους δεν είναι τέτοια ώστε να τους επιτρέπεται να «περάσουν» τα όσα έχουν να πουν στο πλατύ κοινό. Το ίδιο συμβαίνει και κάποια άρθρα ή τηλεοπτικές εκπομπές, σε μεγάλες εφημερίδες και μεγάλα κανάλια, που χάνονται μέσα στον ορυμαγδό της παραπληροφόρησης και της ελεγχόμενης πληροφόρησης.

Να όμως που η εποχή μας, μας προσφέρει δυνατότητες να αντισταθούμε σε αυτό. Και αυτές δεν είναι άλλες από τη χρήση των νέων τεχνολογιών. Και πιο συγκεκριμένα του διαδικτύου.

Στη Θεσσαλονίκη ξεκίνησε πριν από δύο περίπου χρόνια τη λειτουργία του μία διαδικτυακή εφημερίδα, με τον τίτλο Alterthess. Πρόκειται για μία εξαιρετική δουλειά που όχι μόνο δεν έχει να ζηλέψει τίποτε από αντίστοιχες ιστοσελίδες μεγάλων εφημερίδων. Μόνο που η ειδησεογραφία του αλλά και η ιεράρχηση των ειδήσεων είναι διαφορετική. Το σλόγκαν του είναι «ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη». Όλοι καταλαβαίνουμε τι θέλει να πει με αυτό. Με το πέρασμα του χρόνου έχει εξελιχθεί και παρότι έχει ως έδρα τη Θεσσαλονίκη, η ειδησεογραφία του καλύπτει ολόκληρη την Ελλάδα, την κεντρική πολιτική σκηνή και το εξωτερικό.

Το μοντέλο που έχει στηθεί είναι κι αυτό εναλλακτικό. Ένα είδος κολεκτίβας, όπως και τα προαναφερθέντα με τις ταινίες, μόνο που στην περίπτωση αυτή το σχήμα είναι πιο σταθερό, με διάρκεια στο χρόνο. Μια ομάδα νέων δημοσιογράφων, που έχουν τελειώσει τη σχολή και μπροστά στο αδιέξοδα της ανεργίας, αποφάσισαν να εκμεταλλευτούν τις δυνατότητες του διαδικτύου και έτσι δημιούργησαν το alterthess (www.alterthess.gr).  Δεν υπάρχει καμία ιεραρχία, λειτουργούν ως συνέλευση για να πάρουν αποφάσεις και μέχρι στιγμής το σχήμα αυτό έχει αποδειχτεί εξαιρετικά λειτουργικό. Για την αντιμετώπιση των εξόδων αλλά και με την προοπτική οι άνθρωποι που απασχολούνται σε αυτό να αρχίσουν κάποτε να πληρώνονται, έχει φτιαχτεί ένα είδος συνεταιρισμού φίλων, οι οποίοι με μία ελάχιστη συνδρομή της τάξης των 10 ευρώ το τρίμηνο, ενισχύουν την προσπάθεια. Εδώ να πω πως οι δημοσιογράφοι που ασχολούνται, εργάζονται εντελώς επαγγελματικά, με συνεχείς βάρδιες, κάνοντας ρεπορτάζ, έρευνες, ταξίδια, παίρνοντας συνεντεύξεις κλπ.

Ιδού, λοιπόν, ένα νέο μοντέλο οργάνωσης, καταρχήν. Τη στιγμή αυτή, πέρα από τα όσα έχω αναφέρει πριν, ο Τύπος, στη μορφή που ξέραμε, βρίσκεται αντιμέτωπος με μία τεράστια κρίση, αποτέλεσμα της γενικότερης κρίσης. Και ο Τύπος, δεν είναι απλώς μία έννοια απρόσωπη με την οποία εννοούμε κάποιους τηλεοπτικούς, ραδιοφωνικούς σταθμούς και κάποιες εφημερίδες και περιοδικά. Πίσω από τις λέξεις αυτές υπάρχουν άνθρωποι, οι οποίοι χάνουν τη δουλειά τους.

Είναι γνωστή η περιπέτεια που αντιμετωπίζει η εφημερίδα Ελευθεροτυπία, η οποία κινδυνεύει να κλείσει. Και που είναι μία εφημερίδα στην οποία πάντοτε βρίσκουμε να διαβάσουμε και εναλλακτική αρθρογραφία. Επίσης, το γνωστό ιστορικό συγκρότημα που εκδίδει τις εφημερίδες Μακεδονία, Θεσσαλονίκη και Σπορ του Βορά βρίσκεται μπροστά στο λουκέτο. Οι εργαζόμενοι βρίσκονται εδώ και πάνω από ένα μήνα σε επίσχεση εργασίας. Προ ημερών πληρώθηκαν το μισθό του Αυγούστου. Μιλώντας με κάποιους από αυτούς, μου είπαν πως, μπροστά στο αδιέξοδο, σκέφτονται να προχωρήσουν στη δημιουργία μιας δικής τους εφημερίδας και να λειτουργήσουν με το μοντέλο του alterthess.

Επανέρχομαι όμως στο διαδίκτυο που αποτελεί το μέλλον αλλά προσφέρει και τη δυνατότητα μιας εναλλακτικής δημοσιογραφίας.

Αυτό έχει αρχίσει πλέον να αναπτύσσεται, υπάρχουν δυνατότητες δικτύωσης ανάμεσα στους πολίτες με τις λεγόμενες λίστες, τα ιστολόγια (μπλογκ), τα δίκτυα κοινωνικής δικτύωσης (φέις μπουκ, τουίτερ) κλπ. Έτσι μιλάμε πλέον για «εναλλακτική πληροφόρηση» αλλά ακόμη πιο εύστοχα για «δημοσιογραφία των πολιτών».

Δηλαδή, ο κάθε πολίτης που διαθέτει έναν υπολογιστή με σύνδεση στο διαδίκτυο μπορεί να μεταδώσει ειδήσεις, γεγονότα που έχουν πέσει στην αντίληψή του.

Να κάνω μία παρένθεση για να θυμίσω πως χάρη στο διαδίκτυο οργανώθηκαν οι μεγάλες διεθνείς κινητοποιήσεις του αντιπαγκοσμιοποιητικού κινήματος στο Σιάτλ, τη Γένοβα και αλλού αλλά και πρόσφατα η εξέγερση στην Αίγυπτο.

Με μία τέτοια λογική, αλληλοενημέρωσης δημιουργήθηκε το γνωστό indymedia. Στόχος του ήταν η αλληλοενημέρωση των ανθρώπων απευθείας από τους δρόμους. Η ενημέρωση δηλαδή από άνθρωπο σε άνθρωπο, χωρίς τη διαμεσολάβηση της πολιτικής, οικονομικής ή εκδοτικής εξουσίας.

Όμως και εδώ υπάρχουν κάποιοι κίνδυνοι. Πέρα από τις αξιόπιστες ιστοσελίδες που υπάρχουν και οι άνθρωποι που γράφουν σε αυτές είναι επώνυμοι, εννοώ υπογράφουν τα κείμενά τους, η παραπληροφόρηση και η διαστρέβλωση καραδοκούν. Δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο να έχει διοχετευθεί στο διαδίκτυο κάποια είδηση από κάποιο μπλογκ που είναι ψευδής. Συνήθως αυτός συμβαίνει από κάποιους ανώνυμους ιστολόγους (μπλόγκερ). Όμως, η τριβή των ανθρώπων με τη διαδικτυακή εναλλακτική ενημέρωση, τους οπλίζει και με την απαραίτητη εμπειρία ώστε να μπορούν να ξεχωρίσουν την ήρα από το στάρι.

Στην εποχή, λοιπόν, της οικονομικής κρίσης, άλλα και μιας κρίσης αξιών και θεσμών -που είχε προϋπάρξει- η ανάγκη δημιουργίας δικτύων εναλλακτικής πληροφόρησης καθίσταται αναγκαία. Και κυρίως για εκείνους που δεν έχουν τη δυνατότητα και την οικονομική επιφάνεια να εκφράσουν την  εναλλακτική τους πρόταση για την κοινωνία.

Δημιουργία ομάδων που μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες οργανώνουν ειδησεογραφικές ιστοσελίδες. Εάν μπορούν να προχωρήσουν και στη δημιουργία εντύπων, ή και ραδιοφωνικών σταθμών ακόμη καλύτερα. Έτσι δημιουργείται ένα ανεξάρτητο από οικονομικά συμφέροντα, μέσο πληροφόρησης, το οποίο προφανώς έχει έναν ιδεολογικό προσανατολισμό. Δεν πιστεύω στην «αντικειμενική» δημοσιογραφία, απλά γιατί κάτι τέτοιο δεν υφίσταται. Υπάρχει ένα γεγονός, αλλά ο καθένας, ανάλογα με τα συμφέροντα, την ιδεολογία του ή οτιδήποτε άλλο, το κρίνει, το ερμηνεύει, το αξιολογεί. Μην ξεχνάμε τη ρήση πως «την ιστορία τη φτιάχνουν οι νικητές», κι αυτό νομίζω δίνει την απάντηση.

Κι όταν, λοιπόν, μιλάμε, ή καλύτερα σας μιλώ εγώ αυτή της στιγμή για εναλλακτική ενημέρωση, απέναντι στην καθεστωτική που μας κατακλύζει καθημερινά, περί αναγκαιότητας του μνημονίου και λοιπών εξυπνακισμών, αναφέρομαι σε μία ενημέρωση από τη σκοπιά της Αριστεράς. Εδώ μπαίνει το αναγκαίο στοιχείο της ανεξαρτησίας, που σημαίνει, από τη σκοπιά της Αριστεράς μεν, με μία ευρύτητα όμως και όχι υπό κομματικό εναγκαλισμό.

Φίλοι και φίλες, μπορούμε να πάρουμε την ενημέρωση στα χέρια μας, Είναι επιτακτική ανάγκη. Και μπορούμε. Ανέφερα κάποια παραδείγματα. Υπάρχουν πολύ περισσότερα. Ας σταματήσει πλέον η ενημέρωση να είναι εμπόρευμα και όπλο στα χέρια της οικονομικής ελίτ. Μπορούμε, αρκεί να τολμήσουμε, αλλά αφού πρώτα αμφισβητήσουμε.

Ο Νίκος Σιμόπουλος

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s