«ΤΟ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΜΠΑΑΝΤΕΡ – ΜΑΪΝΧΟΦ»: Παλιές πληγές που αιμορραγούν

ΤΟ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΜΠΑΑΝΤΕΡ – ΜΑΪΝΧΟΦ

Παλιές πληγές που αιμορραγούν

Ανασκαλεύει το παρελθόν και «ανασκολοπίζει» την τραυματική συλλογική μνήμη των Γερμανών. Και δεν είναι ο ναζισμός η αιμορραγούσα πληγή, με την οποία εύκολα ή δύσκολα έχουν αρχίσει πλέον να συμφιλιώνονται. Είναι η δράση της ένοπλης αριστερής οργάνωσης Φράξια Κόκκινος Στρατός (RAF – Rote Armee Fraktion), γνωστή και ως ομάδα Μπαάντερ – Μάινχοφ, από τα ονόματα των ηγετών της, που στοιχειώνει τη Γερμανία και μια ταινία έρχεται να ξύσει μια πληγή που δεν έχει επουλωθεί ακόμη. Βασισμένη στο βιβλίο του συγγραφέα και πρώην διευθυντή σύναξης του περιοδικού Ντερ Σπίγκελ, Στέφαν Άουστ, η ταινία «Το σύμπλεγμα Μπαάντερ – Μάινχοφ» του Ούλι Έντελ, έχει δημιουργήσει σάλο στη Γερμανία. Η υποδοχή που της έγινε ήταν κυρίως αρνητική. Μάλιστα ανάμεσα στους πλέον θερμούς επικριτές της ταινίας είναι και η μία από τις δίδυμες κόρες της Μάινχοφ, η Μπετίνα Ρελ. Παρόλα αυτά η Γερμανία έχει υποβάλλει την ταινία ως επίσημη υποψηφιότητα της χώρας για το ξενόγλωσσο Όσκαρ.

Το ευρωπαϊκό αντάρτικο πόλεων

Ο πόλεμος στο Βιετνάμ μαίνεται. Οι λαοί σε ολόκληρο τον κόσμο πολεμούν τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, είναι η ταραγμένη δεκαετία του 1960 που λίγο έλειψε να φέρει τον κόσμο ανάποδα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο έντονης πολιτικοποίησης και δράσης αναπτύσσεται και το φοιτητικό κίνημα στη Γερμανία. Οι μαχητικές διαδηλώσεις καταλήγουν συχνά σε βίαιες συγκρούσεις με την αστυνομία. Η κατάσταση ευνοεί την ίδρυση της Φράξιας Κόκκινος Στρατός, το 1967, από τον Αντρέας Μπάαντερ και την Γκούντρουν Ένσλιν. Με τη δράση τους κατάφεραν να διεισδύσουν στα μεσοαστικά και εργατικά στρώματα και να κερδίσουν τη συμπάθεια μεγάλου μέρους του γερμανικού λαού. Όπως έλεγε ο Χορστ Χέρολντ, ο άνθρωπος που έδωσε τέλος στη δράση της οργάνωσης, ως διευθυντής της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Εγκλήματος, ένας στους τέσσερις γερμανούς έτρεφε αισθήματα συμπάθειας για την Μπαάντερ – Μάινχοφ, το οποίο σε απολύτους αριθμούς σήμαινε 7 εκατομμύρια ανθρώπους!

Η δράση της οργάνωσης συνεχίστηκε με τοποθετήσεις βομβών σε καταστήματα και ληστείες τραπεζών. Εντάθηκε δε, περισσότερο, μετά το καλοκαίρι του 1970, όταν τα μέλη της εκπαιδεύτηκαν σε στρατόπεδο της παλαιστινιακής Αλ Φατάχ, στην Ιορδανία. Η Μάινχοφ μαζί με τον σύζυγό της, παρακολουθούσε από κοντά τη δράση της οργάνωσης, υποστηρίζοντας τις απόψεις της αλλά διαφωνώντας, αρχικά, με τις μεθόδους της. Τελικά πείστηκε πως στη Γερμανία οικοδομείται ένας καπιταλιστικός και ιμπεριαλιστικός κρατικός μηχανισμός, ο οποίος μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνον με την ένοπλη πάλη. Έτσι εγκαταλείπει την οικογένειά της για να αφιερωθεί στον αγώνα. Η δράση της οργάνωσης εντείνεται, τα χτυπήματα κατά του κράτους πολλαπλασιάζονται, αρχίζουν να υπάρχουν ανθρώπινα θύματα. Η κοινή γνώμη αρχίζει να μεταστρέφεται. Και όταν το 1972, θα συλλαμβάνονται στη Στουτγάρδη ο Αντρέας Μπάαντερ, η Ούρλιχε Μάινχοφ, η Γκούντρουν Ένσλιν, ο Γιαν Καρλ Ράσπε και ο Χορστ Μάινς, τα «χτυπήματα» γίνονται ακόμη πιο σκληρά. Το 1974 ο Μάινς πεθαίνει στη φυλακή από απεργία πείνας. Το 1975 ξεκινά η δίκη των συλληφθέντων. Μια δίκη στην οποία είναι εμφανής η πρόθεση του κράτους να ξεμπερδεύει μια και καλή μα την τρομοκρατία και να δείξει ποιος είναι το «αφεντικό». Το Μάιο του 1976 η Μάινχοφ βρίσκεται κρεμασμένη στο κελί της. Οι αρχές μιλούν για αυτοκτονία, κάτι που αμφισβητείται. Το 1977, τα υπόλοιπα μέλη της οργάνωσης καταδικάζονται σε ισόβια κάθειρξη. Πριν βγει η χρονιά ο Μπάαντερ και ο Ράσπε βρέθηκαν νεκροί στα κελιά τους από πυροβολισμό. Αυτοκτόνησαν με όπλα που μπήκαν κρυφά στη φυλακή!!!. Η Ένσλιν βρέθηκε κρεμασμένη, επισήμως αυτοκτονημένη! Και ενώ το κράτος φαινόταν να έχει ξεμπερδέψει, η Γερμανία έζησε το φλογισμένο «γερμανικό φθινόπωρο», όταν η οργάνωση ξεκίνησε και σειρά εντυπωσιακών χτυπημάτων. Δολοφόνησαν τον Γιούργκεν Πρόντο, διευθυντή της Ντρέσντνερ Μπανκ, απήγαγαν και δολοφόνησαν τον Χανς Μάρτιν Σλέιερ, πρόεδρο του Συνδέσμου Γερμανών εργοδοτών. Συνολικά η δράση της Μπαάντερ – Μάινχοφ άφησε πίσω της 34 νεκρούς. Η οργάνωση ανακοίνωσε την αναστολή της δράσης της το 1992, ενώ το 1998, ανακοίνωσε την αυτοδιάλυσή της. Οι καιροί είχαν αλλάξει και η ένοπλη δράση δεν είχε οδηγήσει πουθενά. Ούτε και η άλλη όμως…

Καμιά συμπάθεια για το διάβολο

Αν ως διάβολο θεωρήσουμε τη Φράξια Κόκκινος Στρατός ή Μπαάντερ – Μάινχοφ, φαίνεται πως η πλειοψηφία της γερμανικής κοινής γνώμης δεν έχει διάθεση να δείξει καμιά συμπάθεια. Από τη μεριά του ο συγγραφέας του βιβλίου στο οποίο βασίστηκε η ταινία, ο 62χρονος Στέφαν Άουστ, συνδεόταν άμεσα, λόγω της πολιτικής πορείας του, με την οργάνωση. Μάλιστα διατηρούσε και προσωπική σχέση με το σύζυγο της Μάινχοφ, ο οποίος ήταν εκδότης του αριστερού περιοδικού Κονκρέτ, στο οποίο αρθρογραφούσε. Στο ίδιο περιοδικό αρθρογραφούσε και η Μάινχοφ, η οποία ήταν δημοσιογράφος και κόρη του γνωστού στη Γερμανία δημοσιογράφου Βέρνερ Μάινχοφ. Ο Άουστ υποστηρίζει πως αυτό που έκανε ήταν μια χρονολογική παράθεση των γεγονότων, χωρίς ο ίδιος να παίρνει θέση. Ο παραγωγός της ταινίας Μπερντ Άτκινγκερ, υποστηρίζει πως πρόθεσή της ταινίας είναι να θέσει ερωτήματα και όχι να δώσει απαντήσεις, χωρίς διδακτισμούς και ηθικολογίες. Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο σκηνοθέτης Ούλι Έντελ ο οποίος μίλησε για ρεαλιστική απεικόνιση των όσων συνέβησαν αλλά και για μια διάθεση συμπάθειας προς τα θύματα.

Τελικά τι είναι αυτήν η ταινία, η οποία ονομάζεται «Το σύνδρομο Μπαάντερ – Μάινχοφ» και έχει ξεσηκώσει τέτοιο σάλο στη Γερμανία; Προσωπικά θα μπορούσα να τη χαρακτηρίζω πολιτικό θρίλερ. Κι αυτό επειδή είναι πολιτική λόγω θέματος αλλά και θρίλερ καθώς παρουσιάζει με ρεαλισμό τη βίαιη δράση της οργάνωσης, τη βία του κράτους και το μυστήριο που υπάρχει πίσω από τους θανάτους των φυλακισμένων μελών της οργάνωσης. Κατά την άποψή μου, είναι μια αρκούντως ενδιαφέρουσα παρουσίαση των γεγονότων αλλά και μια εξαιρετική κινηματογραφική δουλειά. Αυτό συνάγεται εκ του γεγονότος, πως αν και η διάρκειά της είναι δυόμισι ώρες (!), δεν κουράζει καταφέρνοντας με μαεστρία να κρατά το ρυθμό της αναλλοίωτο, χωρίς σκαμπανεβάσματα και χωρίς να σε κάνει να βαρεθείς. Υπάρχουν εντάσεις, κορυφώσεις, σκηνές συγκίνησης και οργής. Οργής όχι μόνο από τη δράση της οργάνωσης, αλλά και από τη δράση της αστυνομίας. Για παράδειγμα, αναφέρω την αρχή της ταινίας, όπου παρακολουθούμε τις δυνάμεις καταστολής να επιτίθενται με απίστευτη αγριότητας στους διαδηλωτές, οι οποίοι  διαδηλώνουν εναντίον του καθεστώτος στο Ιράν κατά μία επίσκεψη τους Σάχη της Περσίας Ρεζά Παχλεβί, στη Δυτική Γερμανία. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Ο συγγραφέας, και κατ’ επέκταση ο σκηνοθέτης Ούλι Έντελ, το έργο του οποίου φτάνει στα ματάκια μας, σκιαγραφούν τις προσωπικότητες των πρωταγωνιστών. Πως η Ούρλιχε Μάινχοφ, η οποία διαφωνεί με τη βίαιη δράση της οργάνωσης, εξελίσσεται σε ηγετικό της στέλεχος, θυσιάζοντας την προσωπική της ζωή; Ποιος ήταν ο Αντρέας Μπάαντερ, ένας γενναίος άνθρωπος αλλά γεμάτος αντιφάσεις εκρήξεις και, ως φαίνεται, αυταρχικός; Αντιφατικές προσωπικότητες σε έναν αντιφατικό αγώνα. Άνθρωποι με όραμα για έναν κόσμο δικαιοσύνης, άνθρωποι που αγαπούν τη ζωή, μπαίνουν σε έναν φαύλο κύκλο βίας ο οποίος τελικώς ακυρώνει τις ίδιες τις ιδέες τους. Παρομοίως αντιφατικά και τα αισθήματα του θεατή. Βία στη βία της εξουσίας, η βία γεννά βία ή μήπως υπάρχουν κι άλλοι δρόμοι; Αλλά δε θα δώσουμε απαντήσεις εδώ σε αυτό το τεράστιο ζήτημα. Εδώ μιλάμε για την ταινία και αυτό που μπορώ να πως από τη μεριά μου, με κάθε γνώση των συνεπειών του νόμου, είναι πως «Το σύνδρομο Μπαάντερ – Μάινχοφ» είναι μια ταινία δυναμική, σκηνοθετημένη με θάρρος, χωρίς να φοβάται να μιλήσει για δύσκολα πράγματα, χωρίς να προσπαθεί να διδάξει τι είναι σωστό και τι λάθος. Είναι τολμηρός πολιτικός κινηματογράφος και έτσι οφείλουμε να τη δούμε, γιατί το αξίζει.

Είδαμε το «Σαλβαντόρ», την «Πείνα» και τώρα το «Σύνδρομο Μπαάντερ – Μάινχοφ», ενώ σύντομα έρχεται το συγκλονιστικό «Κύμα». Πολιτικές ταινίες και όλες ευρωπαϊκές. Εν μέσω κρίσης ας δούμε τα πράγματα με αισιοδοξία, τουλάχιστον όσον αφορά το σινεμά…  

                                                                                             ΕΠΟΧΗ 2 Νοεμβρίου 2008

5 Σχόλια

  1. το ενδιαφερον ειναι πως ο Πολιτικός σινεμάς αρχιζει παλι να προκαλει ενδιαφερον .. Σημαδι μαλλον μιας στροφής προς την πολιτική ..

    Μου αρέσει!

  2. μα για ποιά δύσκολα πράγματα μίλησε η ταινία κ. Κερσανίδη, σε ποιο σκηνοθετικό θάρρος αναφέρεσθε; Την εκ του ασφαλούς κυρίαρχη άποψη πλάσαρε, τώρα που κανείς πια δεν θυμάται και κυρίως δεν φοβάται τη RAF. Η ταινία δεν ήταν κακή μόνο κινηματογραφικά ήταν κακή και ως προς την πολιτική ανάγνωση της εποχής.( ανάγνωση που έγινε απο ένα πρώην δημοσιογράφο, διευθυντή σύνταξης του Σπίγγελ τότε, του οποίου η μόνη σχέση με την οργάνωση εκείνα τα ταραγμένα χρόνια ήταν μάλλον ο φόβος του μπας και σκάσει καμμιά βόμβα στα γραφεία του περιοδικού του). Η ταινία κ. Κερσανίδη ήταν κακή διότι προσπάθησε μέσα απο την προβολή ηγετικών χαρακτήρων της οργάνωσης να συνθέσει το «συλλογικό της πρόσωπο. Και συ, ένας αριστερός κριτικός κινηματογράφου κάτι γνωρίζεις απο κινήματα ένοπλα ή όχι. Δεν είναι απλο άθροισμα προσώπων οι συλλογικότητες, η εμπνευση δεν πηγάζει απο την ανάλυση του πόσο αυταρχικός είναι κάποιος ή όχι , γεννιέται απο τις πράξεις. Ελάχιστα ενδιαφέρει ο ατομικός χαρακτήρας αυτών που τις σχεδιάζουν και τις εκτελούν. Αλλωστε μέχρι να συλληφθούν κανείς δεν γνώριζε το χαρακτήρα τους. Θάχεις και συ φαντάζομαι πειστεί οτι Μπάαντερ ήτανε μαλάκας και η Ουλρίκε μια μελαγχολική γκόμενα που έπαιρνε το χάπι της απο την αρχή κιόλας της ταινίας, διότι ως γνωστόν ειχε όγκο στον εγκέφαλο γιαυτό της έκαναν λοβοτομή…Και καλά όλα αυτά δεν τα σχολιάζεις, για κείνες τις απίστευτες σκηνές στο παλαιστινιακό στρατόπεδο με τις γυμνές Rafίτισσες δεν βρήκες μια κουβέντα να πείς, επικριτική της ματιάς του σκηνοθέτου;

    Μου αρέσει!

  3. Καταρχήν ευχαριστώ πολύ για την επικοινωνία. Αυτό είναι το καλό με τα ιστολόγια, πως είναι ανοιχτά και ο καθένας μπορεί να απαντά και να λέει τη γνώμη του. Μεγάλη η κουβέντα που ανοίγεις και δικαίως. Εγώ αυτό που θα ήθελα να πω, κάμποσα χρόνια μετά από εκείνη την ταραγμένη εποχή, είναι πως με ενδιαφέρει πάρα πολύ η προσωπικότηα των ανθρώπων, ιστορικά. Επειδή η ατομικότητα -και όχι ο ατομισμός- είναι μιά έννοια που η αριστερά, δυστυχώς, έχει τοποθετήσει στο περιθώριο. Και κάτι ακόμη: ουδόλως έχω πεισθεί πως ο Μπαάντερ ήταν μαλάκας και η Μάινχοφ μια μελαγχολική γκόμενα. Έχω πειστεί πως υπήρχαν πολύ σοβαροί λόγοι κάποιοι άνθρωποι τότε να επιλέξουν τον ένοπλο αγώνα. Αυτό πίστευα και η ταινία μου το ενίσχυσε. Κι αν η ματιά δεν είναι απόλυτα από τη σκοπιά της «επαναστατικής» αριστεράς (αλήθεια, ποια είναι η κυρία;) ας μην είμαστε τόσο απόλυτοι. Θεωρώ σημαντικό το γεγονός πως κάποιος έξω από το κίνημα, όπως γράφεις, αποφάσισε να κάνει την ταινία. Κι ακόμη μου φαίνεται αρκετά ενδιαφέρον το γεγονός, πως όλη η συντηριτικούρα της Γερμανίας αποδοκιμάζει την ταινία.
    Ευχαριστώ και πάλι για την επικοινωνία
    Νά σαι καλά
    Στράτος Κερσανίδης

    Μου αρέσει!

  4. Ειδα προχτες την ταινια ..

    Μαλλον η αλήθεια βρισκεται καπου αναμεσα στα Δυο τελευταια σχολια ..

    Δηλαδή ..ως ενα σημειο η ταινια δεν εκρυψε την αντιπαθεια του σκηνοθετη (;)ή του σεναριογραφου ως προς το προσωπο του Μπααντερ -που τον παρουσιασε σαν ενα Ψυχοπαθή .. και μαλιστα Εξαρχης και οχι ως συνεπεια της κλιμακωσης της ενοπλης βιας )
    Και πραγματι επικεντρωθηκε σε μια Ψυχολογικοποιηση του φαινομενου – αποσυσνδεδεμ΄νεη απο το κοινωνικό κλιμα

    Και εν τελει Υιοθετησε και την αμφιλεγομενη εκδοχή της αυτοκτονιας ..

    – Απο την αλλη εδειξε ή αφησε να φανει η απιστευτη Βια και Ωμοτητα τοτε Γερμανικου κρατους ..

    – Εν τελει αξιζει να την δει καποιος – Ειναι καλός κινηματογραφος και απο την αλλη ξαναφερνει στην επιφανεια την Απωθημενη Ιστορια της περιοδου εκεινης

    Βεβαι ο Θεατής πρεπει να την δει Κριτικά (λλά και αυτοκριτικά )..Οπως το καθε τι στις μερες μας

    Μου αρέσει!

  5. Θα συμφωνλησω με το γεγονός πως οι συλλογικότητες αποτελούνται από άτομα και αλλά το να αναπαριστάς μια τόσο σημαντική εκδοχή ενοπλης πάλης στα πρόσωπα ενός μανιακού ποζερά πιστολέρο και μιας απατημένης μεγαλοαστής καταπιεσμένης γκόμενας -αλήθεια που χάθηκαν τα λευκά κελιά της ιστορίας?-στην ταινία τα κελιά φαίνονταν σα φοιτητικά δωμάτια-αποτελεί υποτίμηση της νοημοσύνης μας….
    Ούτως ή άλλως δεν υπάρχει η έννοια της καθαρής και αποστασιοποιημένης ¨αλήθειας» και μια τόσο ακριβή και ραφιναρσισμένη παραγωγή με προπέτασμα το ¨δε λεώ την άποψη μου, αλλά θέτω ερωτήματα» -πόσο βολικό ε?- διηγέιται μια ιστορία συλλογικής εμπιρίας μέσα από απομονωμένα αποσπάσματα και ιλουστρασιόν επαναστατικές ερμηνείες. -σε τελική ανάλυση αμερικανικά επαναστατικά εικονογραφημένα όπως το fight club και ο Μπραντ πιτ τα καταφέρνουν πολύ καλύτερα γιατί ακριβώς δεν κρύβουν ότι είναι χόλυγουντ και κινούνται σε μυθοπλαστική σφάιρα-…

    Μου αρέσει!


Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s