Οι Συννεφούλες στο ελληνικό σινεμά

ΟΙ ΣΥΝΝΕΦΟΥΛΕΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΙΝΕΜΑ


Δεν ξέρω πόσοι από τους επιβάτες της δεκαετίας του ΄60 είχαν συνειδητοποιήσει την εποχή εκείνη, το τι ακριβώς έλεγε ο Διονύσης Σαββόπουλος στη «Συννεφούλα» του. Προσωπικά θεωρώ το στίχο του θαυμάσιου αυτού ποιήματος-τραγουδιού «Συννεφούλα, Συννεφούλα να γυρίσεις σου ζητώ και τριγύρνα μ’ όσους θέλεις κάθε βράδυ» ως έναν από τους κορυφαίους που έχουν ακουστεί. Περικλείει μέσα του την ανυστερόβουλη αγάπη, τον καθαρό έρωτα, το σεβασμό στην προσωπικότητα και τις επιλογές –και εν τέλει- την ελευθερία του άλλου.
Την ίδια ώρα δεν μπορείς να μην αφουγκραστείς, πίσω από την ερμηνεία του Σαββόπουλου, το σπαραγμό και τον πόνο, γιατί δεν είναι εύκολο να αποδεχτείς εύκολα κάτι, ακόμη κι όταν ξέρεις πως είναι το σωστό. Γιατί, όπως και να το κάνουμε, κανείς δε γεννήθηκε σε άλλον κόσμο, όλοι και όλες κουβαλάμε μέσα μας ταμπού και ιδέες συντηρητικές, αποτελέσματα μιας κοινωνίας που έτσι γαλουχεί τα μέλη της. Και οι άνθρωποι οι οποίοι αποφασίζουν να αναμετρηθούν με όλα αυτά και να τα ξεπεράσουν είναι αξιέπαινοι, γιατί πάντοτε υπάρχει η διαφορά μεταξύ της θεωρίας και της πράξης, κάτι που εμείς οι αριστεροί γνωρίζουμε πολύ καλά.

Οι πολύ προσωπικές αυτές σκέψεις με οδήγησαν σε μία αναψηλάφηση του ελληνικού κινηματογράφου σε μια προσπάθεια να ανακαλύψω τις δικές του Συννεφούλες.

Η Στέλλα, η Ευδοκία και η Ειρήνη

Τρία γυναικεία ονόματα, τρεις γυναικείοι χαρακτήρες οι οποίοι μέσα από τα μάτια τριών κορυφαίων σκηνοθετών σηματοδοτούν την «παρέκκλιση» από την κρατούσα εικόνα με την οποία αντιμετωπίζει, σε γενικές γραμμές ο κινηματογράφος μας τη γυναίκα.

stella.jpgΤο 1955, ο Μιχάλης Κακογιάννης με τη «Στέλλα» δημιουργεί την πρώτη ρωγμή. Μια γυναίκα του περιθωρίου, μια τραγουδίστρια σε νυχτερινό κέντρο, τολμά να ζήσει αλλά και να πεθάνει, όπως αυτή θέλει. Η μοιραία γυναίκα του φιλμ νουάρ, που συνήθως αντιμετωπίζεται με μία δόση μισογυνισμού εδώ ανυψώνεται, καθαγιάζεται, μετατρέπεται σε σύμβολο ελευθερίας. Αυτήν είναι η ηθική της Στέλλας, η λατρεία της προσωπικής της ελευθερίας. Η τελική σκηνή, από τις δραματικές που έχουμε δει, με τη Στέλλα να ψυχορραγεί ενώ την έχει μαχαιρώσει ο εραστής της, παραμένει αξέχαστη. Γιατί η «αμαρτωλή» αυτή γυναίκα λίγο πριν πεθάνει αναζητά τα χείλη αυτού που τη σκοτώνει, δείχνοντας μ’ αυτόν τον τρόπο τον έρωτά της αλλά και την πίστη της πως δε μετανιώνει ούτε για την επιλογή της αλλά ούτε και για την προσωπική της στάση.

ekdromi.jpgΣε αντίθεση με τη Στέλλα, η Ειρήνη, είναι μια μελαγχολική, παντρεμένη γυναίκα, που βρέθηκε ανάμεσα σε δύο άντρες. Στην «Εκδρομή», το αριστούργημα –κατά την άποψή μου- του Τάκη Κανελλόπουλου, που γυρίστηκε το 1966, έχουμε να κάνουμε με μια γυναίκα διαφορετική. Η Ειρήνη βρίσκεται με τον άντρα της, τον Κώστα υπολογαχό του στρατού, κάπου κοντά στο μέτωπο. Η σχέση της με το Στράτο, έναν στρατιώτη και φίλο του συζύγου της, την κάνει να νιώθει άσχημα. Κι όταν ο Στράτος, κινούμενος πέρα από κάθε κώδικα ηθικής, της λέει ψέματα πως ο άντρας της σκοτώθηκε, αποφασίζει να φύγει μαζί του. Εδώ η κάθαρση έρχεται με το θάνατο των δύο εραστών, από ένα απόσπασμα στρατιωτών που στέλνει ο Κώστας να τους κυνηγήσουν. Η Ειρήνη πεθαίνει στην αγκαλιά του Στράτου χωρίς να γνωρίζει πως ο εραστής της, της είπε ψέματα και πως ο άνδρας της είναι ζωντανός. Ο Κανελλόπουλος, πιο συναισθηματικός και πιο ανθρώπινος, «τιμωρεί» κυρίως της παρέκκλιση του εραστή, καθώς ο τελευταίος πρόδωσε την ίδια τη φιλία με τον άντρα της ερωμένης του.

evdokia.jpgΣτην «Ευδοκία», του Αλέξη Δαμιανού, που γυρίστηκε το 1971, συναντάμε μια εντελώς διαφορετική γυναίκα. Εδώ έχουμε να κάνουμε με τη γυναίκα-αγρίμι, μια πόρνη η οποία δε σέβεται τίποτε. Αθυρόστομη και παθιασμένη, αποφασίζει να αλλάξει ζωή, να ξεφύγει από τη μιζέρια, να κάνει οικογένεια. Είναι μια λαϊκή κοπέλα, η οποία ερωτεύτηκε ένα λαϊκό παιδί, ένα λοχία. Ο Δαμιανός «χτίζει» μια ερωτική ιστορία η οποία παραβιάζει με θρασύτατο τρόπο τους κανόνες της πατριαρχίας αλλά και του οικονομικού συστήματος. Είναι βλάσφημος, κινείται έξω από τις νόρμες, ανυψώνει τους ήρωές του, τους μετατρέπει σε ογκόλιθους. Κι όμως η κατάληξη δεν μπορεί παρά να είναι η αναμενόμενη, δηλαδή η συντριβή των εραστών, η σύγχρονη εκδοχή του αρχαίου δράματος. Η αστική ηθική, η οποία προς στιγμή φαίνεται να ηττάται, έχει τελικά τον τελευταίο λόγο. Η Ευδοκία δε θα μπορέσει ποτέ να ξεφύγει, είναι πολύ μικρή για να τα βάλει με το θηρίο.

Ο Μίλτος, ο Κώστας, ο λοχίας

Δε θα μπορούσαμε στον αντίποδα των τριών γυναικών να μην αναφερθούμε και στους τρεις άνδρες – θύματα. Θύματα όχι των γυναικών που αγάπησαν, αλλά άλλων παραγόντων. Ο Μίλτος αγαπάει τη Στέλλα, θέλει να ζήσει μαζί της, αλλά η τελευταία δε νιώθει έτοιμη να προδώσει την ελευθερία της. Κι όπως δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τα μάτια της γυναίκας που πεθαίνει, δεν μπορούμε να ξεχάσουμε ούτε τη σπαρακτική ματιά του θύτη καθώς τη βλέπει να ψυχορραγεί. Το ίδιο συμβαίνει και με τον Κώστα, ο οποίος αγαπάει την Ειρήνη, όσο κανέναν άνθρωπο στον κόσμο. Αυτός είναι θύμα μια ψεύτικης φιλίας, ενός άνδρα ο οποίος πρόδωσε κάτι το ιερό. Ο σπαραγμός φαίνεται και στα δικά του μάτια καθώς διατάζει το απόσπασμα να κυνηγήσει το λιποτάκτη. Αλλά τι να πει κανείς για το λοχία, έναν απλό νέο άνδρα, ο οποίος πέφτει θύμα μιας ανθρωποφάγας κοινωνίας. Μιας κοινωνίας συντηρητικής στην οποία οι ερωτικές νόρμες ξεπερνούν τις δυνάμεις ενός απλού, λαϊκού ανθρώπου.

Σκέψεις απλές, ανθρώπινες, στις οποίες εμείς οι αριστεροί και οι αριστερές, οφείλουμε να δίνουμε περισσότερη προσοχή. Ο κόσμος δεν αποτελείται μόνον από εκλογές, ΣΥΡΙΖΑ, Φόρουμ, κινήματα, διαδηλώσεις κι απεργίες. Ο κόσμος είναι και οι Στέλλες, οι Ευδοκίες και οι Ειρήνες, αλλά και οι Μίλτοι, οι Κώστηδες και οι λοχίες. Μια αγκαλιά είναι ο κόσμος κι αυτό μας το δείχνουν τα τραγούδια, οι ταινίες, αλλά και η ποίηση, γιατί πώς να ξεχάσει κανείς το «Μονόγραμμα» του Οδυσσέα Ελύτη και τους στίχους: «Έτσι μιλώ για σένα και για μένα
Επειδή σ’ αγαπώ και στην αγάπη ξέρω
Να μπαίνω σαν Πανσέληνος…»

Συντρόφισσες και σύντροφοι, τις καλύτερες ευχές μου για το 2007.

ΕΠΟΧΗ 7/1/2007

Advertisements

2 Σχόλια

  1. Να λοιπόν που κάποιος σχολιάζει μέσα στην απίστευτη σιωπή, μόλις κάτι είναι σοβαρότερο, του «επικοινωνιακού» Διαδίκτυου.
    Μπράβο, γιά τη στάση που παίρνεις και τα λόγια που λες!

    Σε καλώ στο http://elkibra-rebetiko.blogspot.com/2009/09/blog-post_5526.html
    γιά μιά ανάρτηση σχετικά με τη σκηνή από τη «Στέλλα» και γενικότερα
    στο http://elkibra-rebetiko.blogspot.com/ όπου αντιμετωπίζονται θέματα με ένα διαφορετικό τρόπο από τους συνηθισμένους.

    να είσαι καλά
    Κώστας Λαδόπουλος


Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s