“Μικρές ελευθερίες” του Κώστα Ζάπα
Ο οικογενειακός ολοκληρωτισμός
Μικρές κρυμμένες ιστορίες για μικρές χαμένες ελευθερίες. Η ελληνική επαρχία, ένα τοπίο ξερό άγονο και στεγνό όπως οι ψυχές των ανθρώπων. Ένας βάναυσος πατέρας – αφέντης, μία κόρη που εκπορνεύεται και κακοποιείται σεξουαλικά, ένας γιος θύμα κι αυτός της πατρικής εξουσίας. Δυο αδέλφια που δεν έχουν τίποτε παρά ο ένας τον άλλον, αυτήν είναι η μικρή τους ελευθερία, αλλά δεν είναι αρκετή. Η λύτρωση χρειάζεται ριζικές λύσεις, αρετή τόλμη χρειάζεται η ελευθερία, μικρή ή μεγάλη.
Ο Κώστας Ζάπας με τις «Μικρές ελευθερίες» πειραματίζεται. Δεν παρασύρεται από την ευκολία και το διδακτισμό, ούτε επιλέγει την επίπεδη, ακαδημαϊκή αφήγηση αλλά ούτε και την συνήθη κινηματογράφηση. Λόγια λιγοστά, η κάμερα κινείται με νεύρο, σου δίνει την εντύπωση πως χάνει το στόχο, αλλά μόνον αυτό δε συμβαίνει., Ο στόχος είναι εκεί, οι πρωταγωνιστές αγκομαχούν, καγχάζουν, ουρλιάζουν.
Ο αυταρχικός πατέρας εμπορεύεται ανθρώπους, άνδρες και γυναίκες, εκπορνεύει και την κόρη του, θέλει να εκπορνεύσει και το γιο του. Ο οικογενειακός ολοκληρωτισμός είναι ο πυρήνας του κοινωνικού ολοκληρωτισμού. Η βία, η εκμετάλλευση, ο φασισμός επωάζονται πίσω από τους τοίχους και τις κλειστές πόρτες της μικροαστικής υποκρισίας. Το σενάριο σε γενικές γραμμές κινείται μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αλλά η σκηνοθετική προσέγγιση του Κώστα Ζάπα ακολουθεί δύσβατους ατραπούς. Δεν αφήνει το θεατή να ησυχάσει αλλά τον βάζει στον κόπο να ακολουθήσει τη δική του αισθητική. Είναι ένας κινηματογράφος κινητοποίησης, που ενώ ξενίζει μπορεί και να συνεπάρει. Ισορροπεί ανάμεσα στο αρχαίο δράμα και την περφόρμανς, Το παίξιμο των ηθοποιών είναι θεατρικό αλλά όταν η κάμερα κινείται –και κινείται διαρκώς- τότε δεν μπορείς παρά να μιλήσεις για κινηματογράφο. Και μέσα σε αυτά εμπλέκεται και η «αιρετική» -εάν μου επιτρέπεται η λέξη- εικαστική προσέγγιση, με πλάνα που παιχνιδίζουν με την ισορροπία και που η αισθητική τους, προσωπικά, μου άρεσε πολύ.
Οι «Μικρές ελευθερίες», είναι μια ταινία που ξενίζει. Μια ταινία που ενδεχομένως θα δεχτεί αμφιλεγόμενες και αντικρουόμενες κριτικές. Οπωσδήποτε, όμως, είναι μία ταινία τολμηρή. Και όχι λόγω του θέματός της αλλά κυρίως λόγω της αισθητικής της προσέγγισης.
Ο σκηνοθέτης Κώστας Ζάπας, μίλησε στην Εποχή.
Ο κινηματογράφος παραμένει πάντα πολιτικός
Ως σκηνοθέτης, νομίζετε πως σε με μία ταινία όπως η δική σας, απλά περιγράφετε μία κατάσταση ή παρεμβαίνετε με τον τρόπο σας;
«Η παρέμβαση ενός σκηνοθέτη κρίνεται και δεν αυτοπροσδιορίζεται όπως συνήθως γίνεται στον τόπο μας. Ο διαχωρισμός της επιθυμίας από την πραγματικότητα έχει οριστεί στην ψυχανάλυση. Δουλειά ενός δημιουργού είναι να παίρνει το αόρατο και να το κάνει ορατό, να μετατρέπει την καθημερινότητα σε κάτι το επικό. Μια ταινία είναι μια αναπαράσταση, η ίδια η ζωή είναι πιο ωμή. Όμως ο κινηματογράφος μας κάνει να σκεφτόμαστε και η σκέψη, η επινόηση του περιβόητου «γιατί;», γέννησε τον πολιτισμό. Γι’ αυτό ο κινηματογράφος παραμένει πάντα πολιτικός. Η μετέπειτα ελευθερίες μας, οι «νομιμοποίησή» τους, η πολιτική μας εξέλιξη περνούσε πάντα μέσα από την τέχνη. Στην καταγραφή των πολιτικών εγκλημάτων της ιστορίας για παράδειγμα, ο κινηματογράφος ήταν παρών»
Ποια είναι η σημερινή εικόνα της ελληνικής -και κατ’ επέκταση της ευρωπαϊκής- κοινωνίας μετά τις μεγάλες ιστορικές αλλαγές της τελευταίας 20ετίας;
«Η ελληνική κοινωνία δεν είναι ευρωπαϊκή. Η Ελλάδα είναι μια βαλκανική χώρα, με τον θρησκευτικό
φανατισμό των Εμιράτων και τη διαφθορά της Λατινικής Αμερικής. Δεν έχουμε περάσει Αναγέννηση, Διαφωτισμό, ούτε καν Μάη του ΄68, με συνέπεια να νοσούμε πολιτισμικά. Αιώνες μετά δεν έχουμε ξεπεράσει ακόμα το αίσθημα της δουλείας, παραμένουμε δουλικοί και επιμένουμε στην αμορφωσιά. Όμως ένας αμόρφωτος λαός είναι καταδικασμένος στην πολιτική υποταγή. Η σύγχρονη πολιτική μας ιστορία, μας απέδειξε ότι μετατρέψαμε τον φιλελευθερισμό σε προσωπικό πλουτισμό, τον σοσιαλισμό σε κυβερνητικό μπουζουκομάγαζο και τον κομμουνισμό σε μια σταλινική ορθοδοξία, όχι για κανένα άλλο λόγο, αλλά γιατί ο κομμουνιστής πατέρας μας είχε ένα σπίτι που θέλαμε να κληρονομήσουμε – κι έτσι γίναμε κομμουνιστές – κι η θρήσκα μάνα μας ένα εξοχικό που πάλι κληρονομήσαμε, κι έτσι γίναμε κι ορθόδοξοι. Καταργήσαμε τη φιλοσοφία για ένα αυθαίρετο, και την ιδεολογία για τέσσερα ντουβάρια. Αυτό είναι το «ελληνικό φαινόμενο», ένα φρόνημα. Η ευρωπαϊκή κοινωνία έχει μεγαλύτερες αντιστάσεις, όμως όλοι οδηγούμαστε στην παγκοσμιοποίηση, κι η παγκοσμιοποίηση είναι ένα σύστημα ολοκληρωτισμού»
Μία ανεξάρτητη παραγωγή, ξεκινά την περιπέτειά της στις αίθουσες. Αλήθεια πως τα καταφέρατε;
«Το σύνολο των ταινιών μου “Uncut Family”, “The last porn movie” και “Μικρές ελευθερίες” που αποτελούν μια τριλογία για την οικογένεια, εκπροσωπούνται διεθνώς από τον κινηματογραφικό κολοσσό Trustnordisk, εταιρία πωλήσεων και διανομής της Zentropa. Ο κινηματογράφος είναι ένα διεθνές μέσο και μια ταινία οφείλει να είναι πανανθρώπινη. Σε όποιο μέρος του κόσμου κι αν παίζονται οι ταινίες μου για εμένα είναι το ίδιο. Δεν υπάρχουν εθνικά σύνορα στην τέχνη»
Ονομάσατε την ταινία σας Μικρές Ελευθερίες. Γιατί;
«Οι ‘Μικρές ελευθερίες’ είναι ό,τι μας απέμεινε. Τα τέσσερα τετράγωνα που περνάμε τη ζωή μας στην καθημερινότητά μας. Η δουλειά, το σούπερ μάρκετ, το σχολείο, το cafe. Ο σύγχρονος άνθρωπος, στατιστικά, περνάει τη ζωή του γύρω από αυτά τα τετράγωνα. Μετά από τόση εξέλιξη, είμαστε καλύτερα από το τετράγωνο της σπηλιάς … Δεν καταφέραμε και πολλά. Στην ιστορία του ανθρώπου αυτό που αλλάζει είναι η καθημερινότητά του. Το κυνήγι έγινε τυποποιημένο κρέας, η συζήτηση γύρω από τη φωτιά κουβέντα στο καφέ … Οι μεγάλες δυνάμεις του πολιτισμού δεν εφαρμόστηκαν ποτέ».
Γιατί δεν υποβάλλατε την ταινία σας στα Κρατικά Βραβεία Ποιότητας;
«Τα Κρατικά Κινηματογραφικά Βραβεία Ποιότητας είναι άνομα γιατί προσκρούουν στο νόμο περί ελεύθερου ανταγωνισμού. Μια ανεξάρτητη εταιρία παραγωγής που δεν μετατρέπει την ταινία της σε φιλμ, αποκλείεται από τη διεκδίκηση Βραβείων και άρα και δημόσιου χρήματος. Ο νόμος όμως μιλάει για όλες τις ελληνικές ταινίες με όποιο μέσο κι αν έχουν γυριστεί και με όποια τεχνολογία εφαρμοστεί στο μέλλον. Η βιομηχανία του κινηματογράφου διεθνώς από την παραγωγή και τα φεστιβάλ έως τη διανομή και την επεξεργασία είναι πια ψηφιακή. Όταν μια ταινία έχει γυριστεί με υψηλή τεχνολογία Hi-Definition, η μετατροπή της σε φιλμ μειώνει κατά πολύ την τεχνική και αισθητική της απόδοση. Για ακόμα μια φορά είμαστε αναχρονιστικοί».
Η ΕΠΟΧΗ 22 Φεβρουαρίου 2009
No Comments Yet
Κανένα σχόλιο ακόμα.
Σχόλια RSS TrackBack Identifier URI
Γράψτε ένα σχόλιο
