ΤΡΕΙΣ ΠΙΘΗΚΟΙ
Μικρά μυστικά, μεγάλα ψέματα
Όλα αρχίζουν με μία καταιγίδα. Είναι νύχτα, ένα αυτοκίνητο κινείται σε έναν δρόμο έξω από την πόλη. Στο τιμόνι βρίσκεται ένας άνδρας. Ξαφνικά ακούγεται ένας θόρυβος, ο οδηγός χτύπησε κάποιον. Κατεβαίνει, κοιτάζει και τρομαγμένος κρύβεται πίσω από τα δέντρα όταν περνά ένα αυτοκίνητο. Μόλις φεύγει, ο άνδρας εγκαταλείπει το θύμα του και εξαφανίζεται. Μόνο που τώρα πλέον δεν μπορεί να κρυφτεί. Υπάρχει μάρτυρας ο οποίος είδε το αυτοκίνητό του.
Ένα τηλέφωνο χτυπάει μέσα στη νύχτα. Ένας άνδρας απαντά και αμέσως μετά φεύγει. Συναντιέται με τον οδηγό του αυτοκινήτου. Είναι το αφεντικό του. Συζητούν και ο δεύτερος πείθεται να πάρει στις πλάτες του το ατύχημα με αντάλλαγμα ένα σημαντικό ποσό. Κατά το διάστημα των τριών χρόνων που μένει στη φυλακή, η γυναίκα του ενδίδει στις σεξουαλικές πιέσεις του αφεντικού του, ο γιος του το αντιλαμβάνεται αλλά κρατάει καλά κρυμμένο το μυστικό από τον πατέρα του όταν αποφυλακίζεται. Ο άνδρας, υποψιάζεται πως κάτι τρέχει, η γυναίκα έχει ερωτευτεί τον εραστή της ο οποίος της λέει πως όλα τελείωσαν πλέον και τίποτε δεν είναι όπως ήταν παλιά.
Ποιος δεν έχει δει την εικόνα με τους τρεις πίθηκους που ο καθένας κλείνει με τα χέρια του ένα μέρος του προσώπου του. Τα μάτια για να μη βλέπει, τα αυτιά για να μην ακούει και το στόμα για να μη μιλάει. Η εικόνα, βασισμένη σε έναν γιαπωνέζικο μύθο, αποτέλεσε τη βάση της ιδέας για τον τούρκο σκηνοθέτη Νουρί Μπιλγκέ Τζεϊλάν και έγινε και τίτλος της ταινίας, δηλαδή «Τρεις πίθηκοι» (Uc maymun). Κι έτσι ο Τζεϊλάν, ένας από τους μεγαλύτερους σύγχρονους ευρωπαίους σκηνοθέτες, διεισδύει στα άδυτα μιας οικογένειας, στα κρυμμένα μυστικά τα οποία σύντομα εξελίσσονται σε ψέματα.
Οικογενειακές σχέσεις, σχέσεις εξουσίας
Όπως, λοιπόν με τους πιθήκους, το ίδιο συμβαίνει και στην οικογένεια της ιστορίας μας, όπου τα μικρά μυστικά εξελίσσονται σε μεγάλα ψέματα, όμως όλοι αρνούνται να το παραδεχτούν. Κανένα μέλος δεν ανοίγεται καθαρά στην αλήθεια για να μείνει –υποτίθεται- η οικογένεια ενωμένη. Όμως παριστάνοντας τους τρεις πιθήκους ακυρώνεται η αλήθεια και η ύπαρξή της.
Και να ήταν μόνον η οικογένεια και η σταδιακή κατάρρευσή της! Ο Τζειλάν πιάνει και ακόμη ένα ζήτημα, εκείνο της εξουσίας και της εξάρτησης από αυτήν. Ο άνδρας ο οποίος δέχεται να πάει φυλακή για λογαριασμό του αφεντικού του εξαρτάται από αυτόν, από τον άνθρωπο ο οποίος αντιπροσωπεύει την εξουσία. Μοιάζει με ιδρυματοποιημένο άτομο το οποίο δεν αντέχει να βγει έξω από τα τείχη της καταπίεσής του, επειδή φοβάται πως δε θα τα καταφέρει να επιβιώσει. Κι έτσι, όχι απλά εξαρτάται, αλλά υποτάσσεται στην εξουσία. Βέβαια μία εξουσία είναι τέτοια, επειδή εκτός από τους μηχανισμούς ελέγχου, διαθέτει και την οικονομική δύναμη. Και είναι αυτήν η οποία οδηγεί αφενός τον άνδρα πίσω από τα σίδερα αφετέρου τη σύζυγό του στην αγκαλιά του αφεντικού και όπως φαίνεται και το γιο στη σιωπή…
Έχοντας στις αποσκευές το Βραβείο Σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ των Κανών 2008, ήρθε η ώρα η ταινία να αναμετρηθεί με το ελληνικό κοινό. Κατά την προσωπική μου άποψη, πρόκειται για ένα εξαιρετικό δείγμα σύγχρονου κινηματογράφου. Επικεντρωμένος στην ψυχολογική κατάσταση των ηρώων του, ο Τζειλάν μας οδηγεί με μεθοδικότητα στην τελική ρήξη των οικογενειακών δεσμών. Τα θαυμάσια και υψηλής αισθητικής κάδρα του, υποστηρίζονται από μια πολύ όμορφη φωτογραφία. Η αφήγηση είναι αποσπασματική και δεν υπάρχει τίποτε προβλέψιμο. Η δράση λειτουργεί υπογείως, δηλαδή υπάρχει πίσω από το προφανές που αντιπροσωπεύεται από την υποκειμενικότητα της εικόνας. Εκτυλίσσεται πίσω από τα βλέμματα των ηρώων, καθρέφτες του εσωτερικού κόσμου του καθενός. Δεν μιλούν πολύ οι άνθρωποι. Μένουν αρκετή ώρα σιωπηλοί μέσα στα στατικά πλάνα, τα οποία χαρακτηρίζονται από μία αξιοθαύμαστη ισορροπία. Είναι δε αυτά τα πλάνα φωτογραφημένα με τρόπο εντυπωσιακό. Η καταχνιά των ψυχών αποτυπώνεται στα πλάνα, εσωτερικά και εξωτερικά. Οι χαρακτήρες του δομούνται με στέρεα υλικά και αποτελούν το πρωταρχικό στοιχείο επάνω στο οποίοι χτίζεται η δραματουργία. Οι «Τρεις πίθηκοι» είναι μια δραματική ταινία, ένα ψυχολογικό δράμα που δημιουργεί διαρκείς συνειρμούς με πράγματα καθημερινά. Οι ήρωές του σπάνια χαμογελούν, περισσότερο είναι κατηφείς και σκεφτικοί. Και ο Τζειλάν δε αφήνει περιθώρια λύτρωσης. Μέσα σε ένα πλήθος θραυσματικών συναισθημάτων ο θεατής καλείται να αποκρυπτογραφήσει τα συναισθήματα αυτά καθαυτά. Συνυπάρχουν η αγάπη με το μίσος, ο έρωτας με την προδοσία και τέλος η παραίτηση και η παραδοχή καταστάσεων στις οποίες οδηγούνται οι άνθρωποι ακουσίως ή εκουσίως. Ο βάσανος μας ακολουθεί παντού και δραπέτευση από αυτόν μόνον με δραματικό τρόπο μπορεί να γίνει, η λύτρωση μόνον «αναίμακτη» δεν μπορεί να είναι.
Το χάσμα της ανθρώπινης ψυχής
Ο σκηνοθέτης Νουρί Μπιλγκέ Τζεϊλαν, λέει: «Από τότε που ήμουν παιδί, αυτό που περισσότερο μου προκαλούσε το ενδιαφέρον αλλά και με τρόμαζε παράλληλα ήταν η συνειδητοποίηση του μεγάλου φάσματος που περιέχει η ανθρώπινη ψυχή. Με άφηνε πάντα άφωνο η συνύπαρξη μέσα στην ψυχή της δύναμης για κυριαρχία αλλά και της δυνατότητας για συγχώρεση, το ενδιαφέρον για το θείο αλλά και το ασήμαντα μικρό, η συμπόρευση της αγάπης με το μίσος. Για τον λόγο αυτό, η ενασχόληση με τις ποιότητες του εσωτερικού μας κόσμου, οι οποίες δεν μπορούν να αναλυθούν και να αξιολογηθούν με τη λογική, ήταν ο βασικός λόγος για τον οποίο γυρίζω ταινίες.
Η ταινία αποπειράται να παρουσιάσει μια ψυχολογική και συναισθηματική κατάσταση με μια πλοκή οπλισμένη με βίαια συμβάντα που συμβαίνουν στους βασικούς πρωταγωνιστές. Προσπαθήσαμε να δραματοποιήσουμε τα αφηρημένα γεγονότα, τις ιδέες και τις συναισθηματικές διενέξεις που είχαμε στο μυαλό μας και τα ενσωματώσαμε στους χαρακτήρες.
Αυτό που εξιτάρει περισσότερο εδώ, είναι η απόκλιση που περιπλέκει τα πράγματα, ο “παράδρομος” που ξεφεύγει από τον κύριο δρόμο. Για παράδειγμα, όταν ένας γενναίος άνθρωπος ξαφνικά δείχνει αδυναμία και πέφτει στα γόνατα από φόβο. Ή τη στιγμή που ένας δειλός δείχνει το περισσότερο κουράγιο. Είναι η πρόκληση της κατανόησης της ανθρώπινης φύσης μέσα από εικόνες που αποτυπώνουν τέτοιου είδους διχασμό».
Η ΕΠΟΧΗ, 14 Δεκεμβρίου 2008
No Comments Yet
Κανένα σχόλιο ακόμα.
Σχόλια RSS TrackBack Identifier URI
Γράψτε ένα σχόλιο
