«ΜΥΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΨΕΜΑΤΑ» – Ο «πολιτισμός» τους σπέρνει θάνατο

«ΜΥΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΨΕΜΑΤΑ»

Ο «πολιτισμός» τους σπέρνει θάνατο

Το Μάντια Πραντές είναι ένα κρατίδιο στην Κεντρική Ινδία. Άγνωστο στους περισσότερους από εμάς, πλην όσων ταξίδευαν κάποτε στη δεύτερη σε πληθυσμό χώρα του πλανήτη, αναζητώντας απαντήσεις στα υπαρξιακά τους ερωτήματα μέσα από τη μυστηριακή προσέγγιση των ντόπιων θρησκευτικών δοξασιών. Το ίδιο άγνωστη θα μας ήταν και η πρωτεύουσα του κρατιδίου, η Μποπάλ, μία πόλη 1,5 περίπου εκατομμυρίου κατοίκων, εάν δεν αποκτούσε μέσα σε μία μέρα τεράστια φήμη. Μόνο που οι κάτοικοι του Μποπάλ θα προτιμούσαν να παραμείνει άγνωστος ο τόπος τους παρά να γίνει γνωστός μέσα από το τρομακτικό ατύχημα που συνέβη στης 3 Δεκεμβρίου 1984 και θεωρήθηκε ως το χειρότερο βιομηχανικό ατύχημα στης Ιστορία.

Το πρωινό του τρόμου
Η Ινδία δεν είχε ακόμη συνέλθει από τη δολοφονία της πρωθυπουργού Ιντίρα Γκάντι, η οποία έπεσε νεκρή από τους πυροβολισμούς τριών ανδρών οι οποίοι ανήκαν στη θρησκευτική μειονότητα των Σιχ, στις 31 Οκτωβρίου 1984. Ο νέος πρωθυπουργός, γιος της δολοφονηθείσας, Ρατζίβ Γκάντι, έχοντας να αντιμετωπίσει τα τεράστια πολιτικά και θρησκευτικά προβλήματα της χώρας του, που κληρονόμησε μαζί με την εξουσία, βρέθηκε αντιμέτωπος και με τη μεγάλη εκείνη τραγωδία. Είχαν περάσει 33 ημέρες από τη δολοφονία της ινδής πρωθυπουργού, όταν η φονική διαρροή τοξικού αερίου από το εργοστάσιο της Γιούνιον Κάρτμπαϊντ, αμερικανικής εταιρίας η οποία κατασκευάζει τις γνωστές μπαταρίες Γιούκαρ, έστειλε με μιας στον άλλον κόσμο 2.500 ανθρώπους και άφησε πάνω από 150.000 τραυματισμένους και ασθενείς. Οι μεγάλες ποσότητες των αξικών αερίων οι οποίες διέφυγαν εκείνο το πρωί της 3ης Δεκεμβρίου 1984, εξαπλώθηκαν μέσα σε λίγα λεπτά σε μία έκταση 40 χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων. Το μεθυλικό ισοκυάνιο (MIC), που χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή εντομοκτόνου, διάφυγε από μία μεγάλη δεξαμενή, όχι επειδή ήταν η «κακιά στιγμή» αλλά, πολύ απλά, επειδή τα συστήματα ασφάλειας δε λειτούργησαν εξαιτίας της κακής συντήρησης. Σιγά μην έδινε χρήματα η εταιρία, η οποία εκμεταλλευόταν τη φθηνή εργασία στην Ινδία, για να τα συντηρήσει! Εδώ δε μιλάμε πλέον για «εγκληματική αμέλεια» αλλά για «έγκλημα εκ προμελέτης»! Κι όταν στις 7 Δεκεμβρίου έρχεται στη Μποπάλ ο Γουόρεν Άντερσον, πρόεδρος της Γιούνιον Καρμπάιντ, «προσφέροντας» αποζημιώσεις ύψους 1,8 εκατομμυρίων δολαρίων, συλλαμβάνεται από τις τοπικές αρχές, για να αφεθεί σύντομα ελεύθερος με εγγύηση. Ταυτόχρονα ο πρωθυπουργός του Μάντια Πραντές, Αρτζούν Σινγκ, αποφασίζει την έναρξη δικαστικού αγώνα εναντίον της εταιρίας, ζητώντας την τιμωρία των υπευθύνων και την αποζημίωση των θυμάτων. 

Πέρασαν 23 χρόνια από τότε και η αρρώστια ζει ακόμη μέσα στα σωθικά των ανθρώπων του Μποπάλ. Οι 2.5000 νεκροί της πρώτης μέρας, εξαιτίας του τραγικού ατυχήματος, έγιναν 8.000 μετά από ένα τριήμερο, ενώ μέχρι σήμερα ανέρχονται σε 25.000! Επί πλέον υπάρχουν περίπου 150.000 χρόνοι ασθενείς, με οφθαλμολογικά, γυναικολογικά, πνευμονολογικά και ψυχολογικά προβλήματα καθώς και τερατογενέσεις αλλά και αύξηση των καρκίνων. Το περιβάλλον έχει μολυνθεί ανεπανόρθωτα, και η ζωή στις φτωχογειτονιές της πόλης, μοιάζει με καθημερινό εφιάλτη. Όσο για τις δίκες, συνεχίζονται ακόμη, αφού ο πολυεθνικός κολοσσός έχει βάλει σε ενέργεια όλη τη νομική του δύναμη για να γλυτώσει τις αποζημιώσεις και την τιμωρία των ενόχων. Δεν είναι κυνισμός, είναι η λειτουργία του ίδιου του συστήματος το οποίο, μετράει τον κόσμο «με κέρδη και ζημιές». Σιγά μη νοιαστεί για ανθρώπινες ζωές… 

Τα μεγάλα ψέματα
Ζούμε στην εποχή της μεγάλης εξαπάτησης. Ο Τρίτος Κόσμος αντιμετωπίζεται χωρίς οίκτο. Μόνον ψεύτικα χαμόγελα και ψεύτικες υποσχέσεις για ένα καλύτερο μέλλον κι όταν οι μεγάλες εταιρίες βάλουν χέρι στις πλουτοπαραγωγικές πηγές και τη φθηνή εργασία τους, αυτομάτως ξεχνούν –σιγά μη το σκέφτηκαν κιόλας- πως έχουν να κάνουν με ανθρώπους. Έτσι και η Γιούνιον Καρμπάιντ, μέσα από τη διαπλοκή αλλά και τη στήριξη της αμερικανικής κυβέρνησης, αδιαφορεί για τα θύματα του Μποπάλ, μήπως και πληρώσει κανένα δολάριο παραπάνω. Με το ντοκιμαντέρ «Μυστικά και ψέματα», ο Σταύρος Στάγκος, ξεσκεπάζει όλη την υποκρισία που κρύβεται πίσω από το δυστύχημα της 3ης Οκτωβρίου 1984. Και επιπλέον δε διστάζει να μιλήσει ανοιχτά, καυτηγορώντας τις δυτικές κυβερνήσεις για αποικιοκρατία: «Πιστεύω ότι τα ΜΜΕ εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων είτε προβάλλουν την  εικόνα ενός κόσμου που όλα είναι ωραία, είτε μιλούν για προβλήματα επικαιρικά και με τρόπο που συνήθως δεν αναδεικνύει την ουσία τους. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο η αναφορά στον αναπτυσσόμενο κόσμο γίνεται συνήθως μέσα από έναν ανθρωπιστικό «μανδύα» που αποσιωπά εντελώς τον ρόλο των ανεπτυγμένων χωρών -και ιστορικά και σήμερα- στα προβλήματα που σωρεύονται σ αυτές τις χώρες. Είναι δύσκολο βέβαια για τους ανθρώπους στην Ευρώπη, πόσο μάλλον στην Αμερική, να αποδεχτούν ότι αυτό που ονομάζουμε Δυτικός πολιτισμός- συνήθως επικουρούμενος από την Εκκλησία- είναι υπεύθυνος για την εξαφάνιση μεγάλων πολιτισμών με ιδιαίτερα βάρβαρο τρόπο και για την καταστροφή της φυσικής ισορροπίας στον πλανήτη. Αυτό γίνεται από τη εποχή της αποικιοκρατίας, αυτό συνεχίζει και γίνεται και σήμερα».

Ταξίδεψε στην Ινδία, τις ΗΠΑ και τη Μεγάλη Βρετανία, χρησιμοποίησε πλούσιο υλικό αρχείου, συνάντησε ακτιβιστές από όλον τον κόσμο, όπως το Νόαμ Τσόμσκι, τον καθηγητή Ουπρέντα Μπάξι, τον Ντέιβιντ Σαντίγιο, υπεύθυνο των χημικών εργαστηρίων της Γκρίνπις Ευρώπης κ.α. Η ταινία του αποτελεί ένα διεισδυτικό ντοκουμέντο, μια δριμεία καταγγελία, μια φωνή αντίστασης. Όσοι το παρακολουθήσαμε στο περσινό Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης μείναμε άφωνοι, ο κόσμος το χειροκρότησε, βραβεύτηκε. Είναι μία από τις πιο δυνατές στιγμές του ελληνικού κινηματογράφου τα τελευταία χρόνια. Μπορούν όμως οι ταινίες, να συμβάλλουν ώστε οι πολυεθνικές να πάψουν να καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και να καταστρέφουν το περιβάλλον;. Ο Σταύρος Στάγκος απαντά: «Θα ήμουν αφελής αν πίστευα ότι οι πολυεθνικές θα σταματήσουν επειδή κάποια ταινία θα αποκαλύψει και θα κάνει ευρύτερα γνωστά τα εγκλήματά τους. Οι πολυεθνικές εταιρείες κυβερνούν τον κόσμο. Παρ’ όλα ταύτα νομίζω ότι μια ταινία μπορεί να βοηθήσει στο να μεγαλώσει η γνώση για το τι συμβαίνει γύρω μας, να ευαισθητοποιήσει τους ανθρώπους. Αν τους δραστηριοποιήσει ακόμα καλύτερα!».

Τα «Μυστικά και ψέματα» τιμήθηκε στο 9ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ «Εικόνες του 21ου αιώνα» με το βραβείο της Διεθνούς Ομοσπονδίας Κριτικών Κινηματογράφου (FIPRESCI) αλλά και με το 1ο Κρατικό Βραβείο Ντοκιμαντέρ το 2007. Ο σκηνοθέτης, λέει για αυτά: «Είναι σημαντικό να βραβεύεσαι για τη δουλειά σου, πόσο μάλλον από την Διεθνή Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου. Θεωρώ ότι αποτελεί μια  επιβράβευση του κόπου όλων των ανθρώπων που δούλεψαν στη  ταινία. Η σημαντικότερη βέβαια επιβράβευση της ταινίας για μένα είναι η αντίδραση του κόσμου στις πολλές προβολές που έχουν γίνει και συνεχίζονται και γίνονται σε όλη την Ελλάδα, σε λέσχες, σε σχολεία, σε Πανεπιστήμια, σε συλλόγους».

Τέλος, ρωτήθηκε εάν αντιμετώπισε προβλήματα κατά τη συλλογή του υλικού και τωβν γυρισμάτων. Η απάντησή του: «Δεν αντιμετώπισα ιδιαίτερες δυσκολίες γιατί είχα συνεχώς την πολύ σημαντική βοήθεια και συμπαράσταση ακτιβιστών (από Ινδία, ΗΠΑ και Αγγλία) αλλά και των απλών ανθρώπων. Εντάξει, όταν φτάσαμε στην Ινδία υπάλληλοι της DOW μας επιτέθηκαν και μας πήραν την μια κάμερα, ή οι αντιπρόσωποι της εταιρείας αργότερα καθώς και ανώτεροι υπάλληλοι της ινδικής κυβέρνησης παρά την επιμονή μας αρνήθηκαν να μας μιλήσουν. Αυτά  είναι μέσα στο ‘παιχνίδι».

Στην περίπτωση του ντοκιμαντέρ «Μυστικά και ψέματα», δε μιλάμε για μια απλή ταινία ντοκιμαντέρ. Η κινηματογραφική γραφή συνδυάζεται με τη δημοσιογραφική έρευνα η οποία οδηγεί στη βαθιά γνώση του θέματος και στη συνέχεια στον κινηματογράφο ο οποίος έχει θέση. Και η θέση είναι σαφής: ο «πολιτισμός» τους σπέρνει θάνατο. Και για να θυμηθούμε και το σύνθημα που πολλές φορές φωνάξαμε, «Εκείνοι μιλούν  για κέρδη και ζημιές, εμείς μιλάμε για ανθρώπινες ζωές». Νομίζω πως ο κάθε σώφρων άνθρωπος, γνωρίζει για τι αξίζει να μιλήσει, αλλά και να διεκδικήσει ουρλιάζοντας!

Από τις 7 Φεβρουαρίου, αποκλειστικά στον κινηματογράφο ODEON ZINA.

Σημ.: Τα κομμάτια της συνέντευξης του σκηνοθέτη είναι από δελτίου Τύπου που μας έστειλε η ODEON.  

                                                                        “ΕΠΟΧΗ” – 3/2/2008

3 σχόλια

Σχόλια RSS TrackBack Identifier URI