ΝΑΕ ΚΑΡΑΝΦΙΛ, ρουμάνος σκηνοθέτης
Ο πρόδρομος του νέου κύματος
Υπάρχουν πολλών λογιών άνθρωποι. Κάποιοι μας απωθούν, κάποιοι άλλοι μας είναι εντελώς αδιάφοροι και μερικοί ανήκουν σε εκείνη την ευλογημένη κατηγορία των ανθρώπων που σε κερδίζουν από την πρώτη στιγμή. Είναι το βλέμμα τους, ο τρόπος που μιλούν ή κινούνται, δεν ξέρω τι απ’ όλα, ίσως ένα ανεξήγητο χάρισμα. Οπωσδήποτε, όμως, δεν είναι άνθρωποι επηρμένοι, ούτε μονόχνωτοι και τους αρέσει να αφηγούνται ιστορίες. Ο Νάε Καρανφίλ είναι ένας απ’ αυτούς. Σε κοιτάει κατάματα, χαμογελά παιχνιδιάρικα, μιλάει όμορφα, έχει απόψεις και τις υποστηρίζει με πειθώ, σε κατακτά. Και οι ταινίες του είναι οι ιστορίες που αφηγείται και είναι ιστορίες τρυφερές, κάποτε αστείες, πάντοτε με συναίσθημα κι οπωσδήποτε με άποψη. Γεννημένος το 1960 στο Βουκουρέστι αποτελεί έναν από τους πρώτους σκηνοθέτες οι οποίοι δημιούργησαν αυτό που αποκαλείται σήμερα στη Ρουμανία «νέο κύμα», συνδέοντας μάλιστα τη γενιά της δεκαετίας του 1990, στην οποία ανήκει, με τη γενιά του 2000 η οποία έχει κερδίσει το θαυμασμό ο οποίος εξαργυρώνεται με βραβεία και διακρίσεις.
Τιμώμενο πρόσωπο στο τμήμα Ματιές στα Βαλκάνια του 48ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, και μέλος της κριτικής επιτροπής στο διεθνές διαγωνιστικό τμήμα, ο Νάε Καρανφίλ, μίλησε στην ΕΠΟΧΗ και μας είπε πολλά και ενδιαφέροντα.
Η αφήγηση ενός θαύματος
«Μιλάμε για ένα θαύμα το οποίο αναπτύχθηκε βήμα-βήμα μέσα σε μερικά χρόνια, από το 2000 και μετά», λέει ο Καρανφίλ, απαντώντας στην ερώτηση για τα επιτεύγματα του σύγχρονου ρουμάνικου κινηματογράφου. Και συνεχίζει: «Δε γεννήθηκε μέσα σε μια νύχτα αλλά χτίστηκε πέτρα – πέτρα όπως ένα κτίριο και δεν έγινε συνειδητά. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 δημιουργήθηκε, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε ως τότε, ένα λογικό σύστημα για την προώθηση του κινηματογράφου και των σχεδίων που κατέθεταν οι κινηματογραφιστές. Μία επιτροπή επέλεγε ανάμεσα στα σενάρια που είχαν κατατεθεί εκείνα τα οποία θα χρηματοδοτούνταν κατά ένα μέρος. Αυτό το σύστημα, που ισχύει και σε άλλες χώρες, όπως η Γερμανία και η Γαλλία, ήταν ό,τι καλύτερο. Η αλήθεια είναι πως στα πρώτα χρόνια δε λειτούργησε σωστά αλλά ακόμη κι έτσι, κατάφεραν και γυρίστηκαν μερικές ταινίες. Αρχίζοντας από το 2001 εμφανιζόταν κάποιες ταινίες, μία-δύο το χρόνο. Κάποιοι νέοι σκηνοθέτες, οι οποίοι μόλις είχαν αποφοιτήσει, μπήκαν σε αυτόν τον ανταγωνισμό. Είχαν την τύχη να πρωτοεμφανιστούν περίπου μαζί, χωρίς να έχουν τίποτε κοινό μεταξύ τους, να αποτελούν, ας πούμε, ένα ρεύμα. Ο καθένας ήταν μόνος και ανεξάρτητος από τους υπόλοιπους. Έτυχε, λοιπόν, μια σειρά από ταινίες να εμφανιστούν σε διεθνή φεστιβάλ και να αρχίσουν να κερδίζουν βραβεία. Επί πλέον και το διεθνές τοπίο ήταν ευνοϊκό για τη Ρουμανία, σε αντίθεση με την προηγούμενη δεκαετία. Είχε ανατραπεί η εικόνα της τριτοκοσμικής χώρας, αφού ήδη είχαν πολλά βήματα και η χώρα βάδιζε προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατάλαβαν όλοι πως είναι μια χώρα στην οποία υπάρχει διανόηση, ιστορία, παράδοση και πολιτισμός. Έτσι και τα φεστιβάλ έγιναν πιο δεκτικά απέναντι στο ρουμάνικο κινηματογράφο, ενώ τα προηγούμενα χρόνια ακόμη και η επιλογή μιας ρουμάνικης ταινίας εθεωρείτο αστείο. Τώρα πλέον η κατάσταση έχει αντιστραφεί εντελώς, θεωρείται σχεδόν απαραίτητο να υπάρχει ταινία ή ταινίες από τη Ρουμανία και επί πλέον να βραβευτεί»
Όμως ο Νάε Καρανφίλ φοβάται αυτήν την απότομη επιτυχία και δικαιολογεί τους φόβους του: «Αυτήν η κατάσταση, εμπεριέχει και έναν κίνδυνο. Τα φεστιβάλ είναι επίμονα, δημιουργούν, καμιά φορά με τεχνητό τρόπο, διάφορες μόδες για μια χώρα ή κάποια άλλη, όπως έγινε για παράδειγμα τα προηγούμενα χρόνια με το Ιράν, ή με το Χονγκ Κονγκ κλπ. Δημιουργούν, λοιπόν μια μόδα, η οποία διαρκεί ένα διάστημα και στη συνέχεια την πετούν στο καλάθι σαν χρησιμοποιημένη χαρτοπετσέτα. Για να μη συμβεί το ίδιο, η λύση είναι να διαφοροποιηθεί η προσφορά. Τι εννοώ. Πολλοί νέοι σκηνοθέτες οι οποίοι τώρα εμφανίζονται, βλέπουν τις επιτυχίες των σύγχρονών τους, όπως ο Κρίστι Πούγιου, ο Κορνέλιου Πορουμπόγιου, ο Κριστιάν Μουντζίου και θέλουν να κάνουν το ίδιο. Κάποιοι δανείζονται στοιχεία από αυτούς, ή τους «κλέβουν» και προσδοκούν στην επιτυχία. Δημιουργείται έτσι μια σειρά σκηνοθετών οι οποίοι κάνουν τα ίδια πράγματα, μιμούνται και προσφέρουν προς πώληση το ίδιο προϊόν. Κάποια στιγμή, εάν συνεχιστεί αυτό, τα φεστιβάλ στο εξωτερικό θα αρχίσουν να βαριούνται. Σε ποιον αρέσει το ίδιο φαγητό πρωί, μεσημέρι βράδυ. Σίγουρα αυτές οι ταινίες έχουν η κάθε μία την αξία της, αλλά εάν δεν αλλάξει το στιλ, κάποια στιγμή θα καταντήσει βαρετό»
Τι λέει για τις ταινίες του
Η τελευταία ταινία του Νέα Καρανφίλ, «Τα υπόλοιπα είναι σιωπή», αναφέρεται στη δημιουργία της πρώτης ταινίας στη Ρουμανία. «Είναι βασικά ταινία μυθοπλασίας, η οποία περιλαμβάνει αρκετά πραγματικά γεγονότα», λέει ο σκηνοθέτης. «Η ιδέα για την ταινία είναι παλιά, ξεκίνησε πριν 25 χρόνια, όταν τελείωσα τη σχολή, και σκεφτόμουν τι θα ήθελα να κάνω. Τότε ο κινηματογράφος ήταν ελεγχόμενος, υπήρχε λογοκρισία και γινόταν μόνο 2-3 είδη ταινιών. Ταινίες καθαρά προπαγανδιστικές υπέρ του καθεστώτος, ταινίες ιστορικές, με αρκετούς συμβολισμούς από τους σκηνοθέτες και καμιά φορά μερικές πολιτικές αλληγορίες, τόσο θολές και δυσνόητες που δεν τις καταλάβαινε κανείς. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον δεν μπορούσα να φανταστώ κάτι. Έτσι άρχισα να σκέφτομαι τι θα μπορούσα να κάνω εάν ήμουν ελεύθερος. Η ιδέα μου ήρθε, όταν διάβασα ένα βιβλίο για την ιστορία κάποιων ταινιών. Μια από αυτές ήταν και η ταινία «Η ανεξαρτησία της Ρουμανίας». Διαβάζοντας το πως έγινε εκείνη η ταινία και ποια προβλήματα αντιμετώπισε ο σκηνοθέτης, μου φάνηκε πολύ διασκεδαστικό να γράψω ένα σενάριο για τις απαρχές του κινηματογράφου στην πατρίδα μου. Αυτό που περισσότερο με ενθάρρυνε ήταν ο ενθουσιασμός εκείνων των ανθρώπων και η συνεργασία με εταιρίες από το εξωτερικό. Δηλαδή ο αγώνας, η πάλη ανάμεσα στους ανεξάρτητους παραγωγούς και στις μεγάλες εταιρίες. Πέρασε καιρός μέχρι να συγκεκριμενοποιηθεί το σενάριο, δηλαδή από το 1988 που έφυγα από τη Ρουμανία και δεν πίστευα πως θα ξαναγυρίσω ποτέ. Στο εξωτερικό θεώρησα ως υποχρέωση να βάλω στο χαρτί την ιδέα και να τη γράψω»
Η ταινία «Μην κρέμεστε απ’ το παράθυρο» μιλάει για την εποχή Τσαουσέσκου αλλά με έναν τρόπο τρυφερό και όχι με μίσος. «Έκανα την ταινία το 1993, σε μια εποχή που οι άνθρωποι απελευθερωνόταν από την προηγούμενη κατάσταση, και περισσότερο ή λιγότερο υποκριτικά τη δαιμονοποιούσαν –όχι πως είχαν άδικο- αλλά το έκαναν με μια τέτοια υστερία που καταντούσε γελοίο. Εμένα μου φάνηκε πιο ενδιαφέρον να διηγηθώ για την εποχή εκείνη όπως την έζησα εγώ και πολλοί άνθρωποι οι οποίοι ποτέ δεν πίστευαν πως μπορούν να έχουν μια διαφορετική ζωή. Κανείς δεν πίστευε πως θα αλλάξουν τα πράγματα στην παγκόσμια πολιτική σκηνή και στη χώρα μας θα είχαμε κάποτε δημοκρατία. Έτσι επέστρεψα στην ψυχολογία την οποία είχαν τότε οι άνθρωποι και σκέφτηκα πως μπορώ να μιλήσω για εκείνη την εποχή αποστασιοποιημένα, με ειρωνεία και όχι για να πω πως ήταν καλύτερα ή χειρότερα».
Το «Ταγκό στην άσφαλτο», είναι μια κωμικοτραγική ταινία δρόμου, μια κριτική ματιά στη μετά-τσαουσεσκική Ρουμανία. «Δεν πιστεύω πως η οπτική μου είναι κοινωνικά κριτική, είναι μια κωμωδία για την μεταβατική περίοδο, με τα καλά της και τα κακά της. Στην ταινία παρουσιάζω και καλά στοιχεία, όπως ο χαρακτήρας του ανθρώπου ο οποίος προσπαθεί να πάρει πίσω τη γυναίκα του. Από την άλλη έχουμε την μαστροπό, η οποία παίρνει τις γυναίκες για «δουλειά» στο εξωτερικό. Θέλω να πω, πως τα πράγματα είναι λίγο πιο περίπλοκα. Κατά την άποψή μου η ταινία δε μιλά για τα προβλήματα που αντιμετωπίσαμε στη μεταβατική περίοδο, αλλά για τη σχέση ανάμεσα στις παλιές και τις νέες αξίες. Και πιστεύω πως από την άποψη αυτή έχει ενδιαφέρον, για τη σύγκρουση ανάμεσα στο παλιό και το νέο. Και δεν αναφέρομαι σε κοινωνικό αλλά σε ανθρώπινο επίπεδο. Δεν παίρνω θέση υπέρ του ενός και κατά του άλλου, ούτε δίνω συμβουλές και λύσεις. Απλά παρατηρώ αυτόν τον πόλεμο ανάμεσα σε αυτούς τους τύπους των αξιών».
Παρατηρητής αξιών ο Νάε Καρανφίλ φαίνεται πως κάτι θέλει να μας πει. Μόνο που για πολλούς ανθρώπους οι αξίες ανήκουν στο χώρο του ανεξερεύνητου…
Η ΕΠΟΧΗ, 9/12/2007
No Comments Yet
Κανένα σχόλιο ακόμα.
Σχόλια RSS TrackBack Identifier URI
Γράψτε ένα σχόλιο
