Κινηματικός κινηματογράφος

Κινηματικός κινηματογράφος

(ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΚΑΙ ΜΜΕ – ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΑΠΘ – 19 Μαΐου 2006)

 «Η τέχνη είναι διαπαιδαγωγητική ως τέχνη

 και όχι ως παιδαγωγός»

                                     Αντόνιο Γκράμσι

 Η ευρύτητα της έννοιας «πολιτικός κινηματογράφος» αγγίζει όλα σχεδόν τα κινηματογραφικά είδη, και απλώνεται ακόμη περισσότερο εάν συμφωνήσουμε πως «όλες οι ταινίες είναι πολιτικές», με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.
Για να μπορούμε να συνεννοηθούμε, όμως, περιορίζουμε την έννοια στο πλαίσιο των ταινιών εκείνων οι οποίες ασχολούνται με τη διακυβέρνηση της πολιτείας και την άσκηση της εξουσίας, με την κατάκτησή της και την καταγγελία των καταχρήσεών της.
Δεν είναι του παρόντος να αναλύσουμε τα πράγματα παραπάνω, παρά μόνον εντοπίζοντας σε αυτό που λέμε «πολιτικό κινηματογράφο» δύο κατευθύνσεις.
Το ένα είναι ο εξεγερσιακός (αν μπορούμε να τον ονομάσουμε έτσι) κινηματογράφος, δηλαδή οι καθαρά στρατευμένες ταινίες, και το άλλο ο κινηματογράφος εκείνος ο οποίος προσπαθεί να κινητοποιήσει τι συνειδήσεις, όπως είναι για παράδειγμα οι ταινίες του Κώστα Γαβρά.
Μέσα στα όρια του πολιτικού κινηματογράφου, εντάσσονται οι στρατευμένες ταινίες και οι ταινίες προπαγάνδας, με σαφή διαφοροποίηση των πρώτων σε σχέση με τις δεύτερες, στο ό, τι δε διαθέτουν οικονομικά μέσα.
Τώρα, εάν θέλουμε να οριοθετήσουμε κάπως, αυτό το οποίο θα ονομάσουμε εδώ, κινηματικό σινεμά, θα πρέπει να πάρουμε υπόψη μας μια σειρά από πράγματα.
Σαφώς και το εντάσσουμε στη γενικότερη κατηγορία του πολιτικού κινηματογράφου. Σαφώς και υπάρχει στράτευση, θέση, κοινωνική και πολιτική προσέγγιση. Εκείνο όμως το στοιχείο που κάνει, κατά την άποψή μου αυτό το σινεμά να ξεχωρίζει, είναι η χρήση του μέσου και αναφέρομαι κυρίως στη χρήση των νέων τεχνολογιών, δηλαδή της μικρής κάμερας, η οποία πηγαίνει όπου θέλει και κατ’ επέκταση στην μείωση του κόστους. Σήμερα, μπορείς να κάνεις μια ταινία με ελάχιστο κόστος.
Ερχόμαστε λοιπόν σε εκείνο που κάποτε ονομάστηκε «άμεσος κινηματογράφος» (σινεμά ντιρέκτ), ο οποίος συνίσταται στην απευθείας σύλληψη, με τη βοήθεια ελαφρού εξοπλισμού, απελευθερωμένου από κάθε στατικότατα, των οπτικοαουστικών φαινόμενων, έτσι όπως προκύπτει απροειδοποίητα, χωρίς άλλη παρέμβαση, εκτός από την ελεύθερη δουλειά του εικονολήπτη. Το σινεμά ντιρέκτ αναπτύχθηκε κυρίως στη δεκαετία του ’60,   και έχει άμεση σχέση με τον «κινηματογράφο-αλήθεια» και τον «κινηματογράφο-μάτι»  των Ζαν Ρους και Τζίγκα Βερτόφ.
Ο κινηματικός κινηματογράφος, λοιπόν, είναι πολλά πράγματα, και κυρίως ανήκει σε αυτό που ονομάζουνε ντοκιμαντέρ, χωρίς όμως αυτό να είναι περιοριστικό.
Για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι, αν και αυτό δε σημαίνει τίποτε, αφού όλα μπορεί να αλλάξουν ανά πάσα στιγμή., έχουμε: ντοκιμαντέρ, με χρήση φορητής κάμερας, και με ένα πολιτικό θέμα.
Ένα, άκρως ενδιαφέρον στοιχείο, όμως, είναι ο τρόπος παραγωγής τέτοιων ταινιών, μέσα από την οποία –την παραγωγή- ο όρος «κίνημα» και «κινηματικός» αποκτά την πραγματική του διάσταση. Δηλαδή ομάδες ανθρώπων ισότιμα συνεργαζόμενων, με μία συνεταιριστική οικονομική βάση, παράγουν μια ταινία με ένα πολιτικό θέμα.
Ένα παράδειγμα τέτοιο έχουμε το ντοκιμαντέρ που έγινε το 2001 στη Γένοβα, όταν πολλοί γνωστοί Ιταλοί σκηνοθέτες, ανέλαβαν να κινηματογραφήσουν τα γεγονότα, αφού προηγουμένως είχαν συνεννοηθεί, και στη συνέχεις μοντάρισαν το υλικό τους και έδωσαν μια ταινία.
Ένα παράδειγμα, όχι βέβαια αυτού του βεληνεκούς, αποτελεί, ένα ταινιάκι, διαρκείας 30 λεπτών, που έγινε με θέμα το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ της Φλωρεντίας, και παρουσιάστηκε ως παραγωγή της εφημερίδας ΕΠΟΧΗ. Μαζεύτηκαν σκόρπια γυρίσματα από το φόρουμ, που έκανε μία συντρόφισσα που βρέθηκε εκεί, χωρίς καμία συνεννόηση,. Η ίδια σκέφτηκε να αξιοποιήσει το υλικό, μίλησε με ανθρώπους, έγινε μοντάζ, μπήκε μουσική και λόγια, έγινε αναπαραγωγή και τέλος.
Κάνοντας αυτήν την εισαγωγή και προσπαθώντας να θέσω κάποια σημεία μέσα στα οποία θα μπορούσε να τοποθετηθεί ο κινηματικός κινηματογράφος, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει και πολλά πράγματα,. Θα παρουσιάσω σήμερα ένα παράδειγμα, μια τέτοιας ταινίας, η οποία έγινε συλλογικά, στο δρόμο και παρουσιάζει ένα 100% πολιτικό θέμα.

200 ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΑ
Ένα συλλογικό ντοκιμαντέρ

Οι εργάτες της ΣΙΝΤΕΛ (της μεγαλύτερης θυγατρικής τηλεφωνικής εταιρίας στην Ισπανία απολύθηκαν όταν αυτή ιδιωτικοποιήθηκε. Έτσι ξεκίνησαν μια πορεία διαμαρτυρίας από έξι διαφορετικά σημεία της Ισπανίας. Περίπου 1500 εργαζόμενοι και οι οικογένειές τους περπάτησαν επί οκτώ ημέρες σε ολόκληρη τη χώρα με τελικό προορισμό τη Μαδρίτη και τη μεγάλη εργατική διαδήλωση της Πρωτομαγιάς (του 2003) διεκδικώντας μια λύση στο πρόβλημά τους. Δυο χρόνια πριν είχαν «στήσει» στην Καστελλάνα, τον κυριότερο εθνικό δρόμο της Ισπανίας, το «Κάμπινγκ Ελπίδα», όπου 1800 εργάτες έμειναν επί 6 μήνες. Τότε η κυβέρνηση και η Τηλεφωνική Εταιρία τους υποσχέθηκαν πως θα του τοποθετήσουν σε δουλειές παρόμοιες με αυτές που είχαν χάσει. Όμως η υπόσχεση δεν τηρήθηκε και οι απολυμένοι εργαζόμενοι της ΣΙΝΤΕΛ επανήλθαν στη Μαδρίτη για να διεκδικήσουν τις δουλειές που τους είχαν υποσχεθεί.
Η πορεία αυτή είναι το θέμα του ντοκιμαντέρ «200 χιλιόμετρα», που γυρίστηκε από κινηματογραφιστές, 8 γυναίκες και έξι άνδρες, όλοι κάτω των 30 ετών. Δύο από του 14, η Ρουθ Σομάλο (
Ruth Somalo) και η Νούρια Θαμπαμπάνταλ (Nuria Campabadal), μίλησαν στην ΕΠΟΧΗ για την εμπειρία τους.

Πως ξεκίνησε η ιδέα
«Η ιδέα για το φιλμ ήρθε από τους σκηνοθέτες μιας άλλης ταινίας με το ίδιο θέμα, δηλαδή τους απολυμένους της ΣΙΝΤΕΛ η οποία αναφερόταν στους αγώνες τους πριν από δύο χρόνια»
μας λέει η Νουρία, και η Ρουθ συμπληρώνει: «Όταν οι εργάτες ανακοίνωσαν ότι θα κάνουν αυτή τη διαμαρτυρία ήταν 15 μέρες πριν ξεκινήσουν την πορεία. Έτσι είχαμε λίγες μέρες μπροστά μας για να προετοιμαστούμε και να βρούμε ανθρώπους που θα ακολουθούσαν τις πορείες των εργατών».
Στη συνέχεια μαθαίνουμε πως η Τάνια Μπαγιό, ένα από τα μέλη της ομάδας, άρχισε να τηλεφωνά σε όσους κι όσες ήξερε.  «Έτσι τηλεφώνησε και σε εμένα (Ρουθ Σομάλο) κι αρχίσαμε να ψάχνουμε συνεργάτες. Χρειαζόμασταν το λιγότερο 12 άτομα, δηλαδή από δύο σε κάθε πορεία, έναν για την κάμερα και έναν για τον ήχο. Τελικά μαζευτήκαμε δέκα τέσσερις».

Κολλεκτιβοποίηση στο σινεμά
«Όλοι μας γνωρίζαμε το πρόβλημα των απολυμένων εργατών και ήμασταν με το μέρος τους»,
λένε η δύο κινηματογραφίστριες. «Μια βδομάδα πριν ξεκινήσουν οι πορείες είχαμε διαδοχικές συναντήσεις. Είχαμε πολλές ιδέες και τίποτε συγκεκριμένο αλλά τελικά αποφασίσαμε να αρχίσουμε τα γυρίσματα. Βάλαμε, λοιπόν από 200 ευρώ ο κάθε ένας για να αγοράσουμε κασέτες και εισιτήρια για να πάμε στα σημεία από όπου θα ξεκινούσαν οι πορείες. Συγκεντρώσαμε τα χρήματα και κάναμε ένα είδος κολεκτίβας και συμφωνήσαμε πως και οι 14 θα ήμασταν συν-σκηνοθέτες, συν- παραγωγοί, συν-σεναριογράφοι. Έτσι δώσαμε και στην ομάδα ένα κοινό όνομα, Ντισκουσιόν 14, (Discusion 14)».
Στη συνέχεια η Ρουθ και η Νούρια μας λένε για τον τρόπο που δουλέψανε, που δεν ήταν «το κλασικό μοντέλο της πυραμιδικής παραγωγής. Οι αποφάσεις παιρνόταν με πλειοψηφία και έτσι χάναμε χρόνο, επειδή έπρεπε όλα να τα συζητήσουμε. Αυτό ήταν κουραστικό και χρονοβόρο. Όμως αυτός ο δημοκρατικός τρόπος που λειτουργήσαμε ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρων. Τελικά δικαιωθήκαμε γιατί κανείς από μόνος του δεν θα μπορούσε να κάνει την ταινία και όλοι αναγνωρίζαμε στη συνέχεια τον εαυτό μας μέσα σε αυτήν»

Μεγάλη εμπειρία
«Όταν αρχίσαμε δεν ξέραμε τι θα έβγαινε. Θα ήταν μια ταινία για τους εργάτες, για την πορεία, για τις κινητοποιήσεις, για τον 50χρονο εργάτη που έμεινε άνεργος ή μήπως για την αλληλεγγύη των ανθρώπων, αφού από κάθε μέρος που περνούσαμε οι ντόπιοι υποδεχόταν τους εργαζόμενους με αγάπη και τους έδιναν να φάνε και να πιουν»,
λέει η Νούρια Θαμπαμπάνταλ. Από τη μεριά της η Ρουθ Σομάλο συμπληρώνει: «Είχαμε πολύ λίγο χρόνο για να τελειώσουμε την ταινία, αφού είχαμε γυρίσει συνολικά 180 ώρες και δεν ξέραμε τι να κάνουμε. Δουλεύαμε 15 ώρες τη μέρα για να βρούμε άκρη. Τελικά κάναμε μια μικρής διάρκειας εκδοχή, 45 λεπτών, τη στείλαμε στο φεστιβάλ του Σαν Σεμπαστιάν και μας απάντησαν πως πρέπει να το κάνουμε τουλάχιστον 90 λεπτά για να το δεχτούν. Αυτό συνέβη τον Ιούλιο και το φεστιβάλ ήταν το Σεπτέμβριο. Φαντάσου 180 ώρες υλικό και 14 άνθρωποι με διαφορετικές ιδέες να προσπαθούν να τελειώσουν την ταινία».
Και οι δύο οι συνομιλήτριές μου συμφωνούν πως «ήταν μια μεγάλη εμπειρία, και διδαχτήκαμε πολλά από τους ανθρώπους αυτούς. Πως δηλαδή είναι η συλλογική δράση αφού μέχρι να φτάσουμε στη Μαδρίτη, μέναμε μαζί τους, κοιμόμασταν μαζί τους, τρώγαμε μαζί τους» και συνεχίζουν, «ήταν θαυμάσια εμπειρία, γίναμε καλοί φίλοι μεταξύ μας. Μας αρέσει που η ταινία δεν είναι κανενός χωριστά, αλλά όλων μαζί, είναι η ταινία μας».

Ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός
Τόσο η Ρουθ όσο και η Νουρία συμφωνούν πως τέτοια ντοκιμαντέρ κάνουν αυτό που ποτέ δεν κάνει η τηλεόραση και τα υπόλοιπα μεγάλα ΜΜΕ. «Αυτός πιστεύουμε πως είναι ένας δρόμος που πρέπει να ακολουθούν τα ντοκιμαντέρ. Στην Ισπανία η ταινία μας είναι μη ορθή πολιτικά γιατί δείχνει την άλλη πλευρά της παγκοσμιοποίησης και νομίζουμε πως είναι πολύ σημαντικό να κάνουμε ταινίες και να δείχνουμε αυτήν την πλευρά, να αναδεικνύουμε τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης». Και συνεχίζουν: «Πάντως με όλα αυτά έχει δημιουργηθεί και η παγκοσμιοποίηση της αντίστασης. Έχουν δημιουργηθεί ανεξάρτητα ΜΜΕ που παρέχουν πληροφορίες που δεν μπορείς να βρεις στα επίσημα ΜΜΕ. Για παράδειγμα στη Βαρκελώνη, τα κοινωνικά κινήματα ετοιμάζονται να λειτουργήσουν δικό τους τηλεοπτικό κανάλι».
Τελειώνοντας η κουβέντα δήλωσαν αισιόδοξες πως ο κόσμος θα αλλάξει, πως ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός. «Πρέπει να το πιστέψουμε αυτό» κατέληξαν.  

About these ads

Γράψτε ένα σχόλιο

Κανένα σχόλιο ακόμα.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 2,096 other followers